Tác giả: Jia Feimao | 2026-02-06

Nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã thanh trừng tướng Trương Hựu Hiệp, cấp phó mặc quân phục cao cấp nhất của ông và trong nhiều năm là một trụ cột trong sự kiểm soát của Đảng Cộng sản đối với Quân Giải phóng Nhân dân (PLA).

Chính phủ đã công bố loại bỏ vị tướng này khỏi Quân ủy Trung ương (CMC) hồi cuối tháng 1.

Theo các nhà phân tích theo dõi các đợt thăng chức và thanh trừng trong PLA, động thái này khiến CMC — cơ quan chỉ huy quân sự tối cao của Trung Quốc — rơi vào tình trạng cơ cấu lãnh đạo bị trống rỗng và số lượng sĩ quan cấp cao ngày càng mỏng.

Bài xã luận trang nhất ngày 2/2 trên PLA Daily, tờ báo chính thức của quân đội Trung Quốc, mô tả việc cách chức ông Trương như một chiến dịch bảo vệ sự kiểm soát của đảng và nâng cao hiệu quả chiến đấu. Bài viết cho rằng việc “kiên quyết điều tra và trừng phạt” ông Trương cùng sĩ quan cấp cao Lưu Chấn Lập sẽ “loại bỏ chướng ngại” và “vắt đi phần nước làm loãng hiệu quả chiến đấu”.

Xuất thân của Trương Hựu Hiệp khiến cuộc thanh trừng vượt ra ngoài khuôn khổ một màn chống tham nhũng đơn thuần. Ở tuổi 75, ông là một trong số ít nhân vật cấp cao của PLA có kinh nghiệm chiến đấu thực tế, từng chiến đấu chống Việt Nam vào cuối thập niên 1970. Theo thời gian, những lý lịch như vậy trở nên hiếm hoi và mang lại cho ông vị thế đặc biệt trong hàng ngũ quân đội.

CMC chỉ còn hai ủy viên

Sự thay đổi về thể chế là rõ rệt. CMC, cơ quan có bảy thành viên, hiện chỉ còn hai người tại vị: ông Tập là chủ tịch, và Trương Thăng Dân, phó chủ tịch, người phụ trách kỷ luật và lòng trung thành nhưng không có thẩm quyền đối với các hoạt động quân sự. Tờ Times cho biết ông được ông Tập thăng chức lên vị trí phó chủ tịch năm 2025.

Cuộc thanh trừng này làm trầm trọng thêm tình trạng eo hẹp lãnh đạo ở cấp cao nhất của quân đội. “Trung Quốc có ít nhất 30 tướng lĩnh và đô đốc vào đầu năm 2023 điều hành các cơ quan chuyên trách và bộ tư lệnh chiến khu”, tờ Times cho biết. Hiện chỉ xác định được bảy tướng vẫn giữ vai trò hoạt động sau hàng loạt vụ cách chức và điều tra.

Dennis Wilder, cựu chuyên gia phân tích Trung Quốc của Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), hiện làm việc tại Đại học Georgetown ở Washington, nói với Bloomberg rằng các vụ cách chức liên tục có thể gây tổn thất chính trị cho ông Tập. “Tôi cho rằng tất cả các cuộc thanh trừng này thực sự gây tổn hại cho Tập Cận Bình trong nội bộ đảng”.

Hàm ý đối với Đài Loan

Dù biến động lãnh đạo có thể khiến PLA thận trọng hơn về chiến lược, nó đồng thời cũng có thể kích thích sự hung hăng chiến thuật đối với Đài Loan, theo Lin Ying-yu, phó giáo sư tại Đại học Tamkang ở Tân Bắc, Đài Loan.

Để phát tín hiệu về lòng trung thành và năng lực tới ông Tập, các sĩ quan khao khát thăng tiến có thể gia tăng các hoạt động xâm nhập không phận và vùng biển quanh Đài Loan.

Trung Quốc coi Đài Loan là lãnh thổ của mình và đã nhiều lần đe dọa chiếm hòn đảo.

“Những động thái chiến thuật này được thiết kế cho một khán giả duy nhất”, Lin nói với Focus, cho rằng chúng có thể là những màn diễn hơn là “chuẩn bị chiến đấu thực sự”.

Nhà nghiên cứu Shen Ming-shih thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Quốc gia Đài Loan nói với Focus rằng những gián đoạn nội bộ có thể làm chậm bất kỳ động thái nghiêm túc nào đối với Đài Loan. Khung thời gian khả dĩ nhất sẽ là trước khi kết thúc nhiệm kỳ thứ tư của ông Tập, mà theo ông Shen có thể kéo dài đến năm 2032.

Viện Lowy tại Sydney cũng đồng tình, cho rằng sự hỗn loạn ở cấp cao sẽ “có tác động tiêu cực trong ngắn hạn đối với khả năng sẵn sàng chiến đấu của PLA”.

Việc triển khai một chiến dịch nhằm vào Đài Loan sẽ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bộ tư lệnh và cơ quan khác nhau, và các nhân sự thay thế sẽ cần thời gian để làm quen với vai trò mới, viện này cho biết.

Niềm tin mai một

Một cách lý giải về sự sụp đổ của ông Trương tập trung vào vấn đề niềm tin. Trong bài viết ngày 2/2 trên Foreign Affairs mang tựa đề “Xi the Destroyer” (Kẻ hủy diệt họ Tập), Jonathan A. Czin và John Culver lần theo mối quan hệ giữa hai người từ thời cha họ còn gắn bó trong nội chiến, cho rằng ông Trương là quân nhân thân cận nhất của ông Tập. Việc để ông tiếp tục tại vị sau tuổi nghỉ hưu năm 2022 và đưa ông lên vị trí cao nhất trong quân đội cho thấy mức độ tín nhiệm mà nay đã biến mất.

Tại một thời điểm nào đó, ông Tập đã quyết định rằng ông Trương phải ra đi. Theo Czin và Culver, việc cách chức này phản ánh phong cách quản trị “đốt sạch” của ông Tập. Dù các nhà lãnh đạo hiếm khi thể hiện sự khoan dung với đối thủ, “nhưng việc tàn nhẫn đến vậy với cả bạn bè của mình lại là chuyện khác”.

Kerry Brown, giáo sư chính trị Trung Quốc tại King’s College London, lý giải vì sao vị thế của ông Trương có thể trở thành một nguy cơ. Trong một bài viết tháng 1 trên The Conversation, ông Brown nhắc đến những tin đồn rằng ông Tập và ông Trương “đã bất đồng về một số vấn đề cụ thể”, và dẫn một câu ngạn ngữ phù hợp: “một ngọn núi không thể có hai con hổ”.

Thanh trừng có thể tiếp diễn

Với việc ông Tập tiến gần tới một lịch trình chính trị nhạy cảm, cuộc thanh trừng có thể cho thấy những biến động ở thượng tầng PLA vẫn chưa kết thúc. “Cuộc đấu tranh quyền lực khốc liệt của ông Tập sẽ tiếp diễn hướng tới Đại hội toàn quốc lần thứ 21 của Đảng Cộng sản vào năm 2027, nơi ông dự kiến sẽ tìm kiếm việc tái đắc cử vị trí lãnh đạo đảng nhiệm kỳ thứ tư”, cây bút Katsuji Nakazawa của Nikkei Asia viết trong tháng 2.

Như tờ Times đã lưu ý, sự sụp đổ của ông Trương và ông Lưu đã “tước đi [của CMC] những nhà lãnh đạo chuẩn bị lực lượng cho chiến tranh”, để lại khoảng trống nghiêm trọng về chuyên môn tác chiến. Biến động này đưa ông Tập trở lại một thách thức dai dẳng: liệu rốt cuộc ông có thể xây dựng được một quân đội đáp ứng “những tiêu chuẩn khắt khe về lòng trung thành với đảng và năng lực tác chiến”, theo cách nói của Czin và Culver.