Nguồn: AFP và Focus | 2026-02-12

MUNDRA, Ấn Độ — Cuộc đua năng lượng xanh đang diễn ra. Ấn Độ, được thúc đẩy bởi nhu cầu điện tăng vọt và nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đang nhanh chóng sản xuất các tấm pin mặt trời, thúc đẩy một thị trường bùng nổ nhưng còn nhiều bất định.

Tại nhà máy của Tập đoàn Adani ở Mundra, bang Gujarat, các dây chuyền lắp ráp vận hành ngày đêm để sản xuất các tấm quang điện.

Mỗi ngày có tới 10.000 tấm xuất xưởng, phần lớn được chuyển thẳng tới Khavda, xa hơn về phía bắc, nơi tập đoàn Ấn Độ này đang hoàn thiện công viên năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, CEO Muralee Krishnan của Adani Solar cho biết sản xuất “thực tế còn chậm”.

“Chúng tôi cần sử dụng tối đa công suất — chúng tôi nên làm việc 48 giờ mỗi ngày”.

Cường độ này cũng ngang bằng các nhà sản xuất lớn khác tại quốc gia đông dân nhất thế giới.

Tại nhà máy của tập đoàn Tata ở Tirunelveli, bang Tamil Nadu phía nam, 4.000 nhân viên, phần lớn là nữ, cũng làm việc theo ca không ngừng nghỉ.

“Họ vận hành 24/7, nên đạt sản lượng tốt hơn, hiệu quả hơn, năng suất cao hơn”, ông Praveer Sinha, CEO của Tata Power, cho biết.

“Không thể dừng dây chuyền sản xuất … có một cuộc chạy đua để sản xuất nhằm tối đa hóa sản lượng”.

Với hai yêu cầu song hành là phát triển và giảm thải carbon, Ấn Độ đã đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng về năng lượng tái tạo.

Năm ngoái, nước này cho biết một nửa công suất phát điện hiện đã là “xanh”, sớm hơn 5 năm so với lộ trình đặt ra trong Hiệp định Paris về giảm phát thải.

Tuy nhiên, 75% điện năng của Ấn Độ vẫn được sản xuất từ các nhà máy nhiệt điện than, với cơ chế vận hành kém linh hoạt và các hợp đồng mua điện than dài hạn làm cản trở việc mở rộng năng lượng tái tạo.

"Make in India"

Có những dấu hiệu thay đổi.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch, sản lượng điện từ than tại Ấn Độ năm ngoái giảm 3%, chỉ là lần giảm thứ 2 theo năm được ghi nhận trong vòng nửa thập kỷ.

Công suất năng lượng tái tạo hiện ở mức 230 GW dự kiến sẽ tăng lên 500 GW vào năm 2030, trong đó năng lượng mặt trời chiếm 280 GW.

Nhưng Thủ tướng Narendra Modi cũng đặt ra một ràng buộc khác đối với ngành: chương trình “Make in India”.

Điều này nghĩa là không có chuyện nhập khẩu tấm pin mặt trời từ Trung Quốc, quốc gia cung ứng cho khoảng 90% thị trường toàn cầu.

Tất cả các gói thầu công đều yêu cầu sản xuất “nội địa”, trong đó Ấn Độ hỗ trợ bằng các khoản trợ cấp lớn, thu hút các tập đoàn lớn tham gia.

Tata, hãng tiên phong về pin mặt trời từ thập niên 1990, nay có thêm Adani và Reliance, với những nhà máy tối tân và tự động hóa cao.

“Chất lượng sản phẩm là yếu tố cực kỳ thiết yếu", ông Ashish Khanna, CEO của Adani Green Energy, nói.

“Khi xây dựng một dự án quy mô như vậy, bạn cũng cần sự bảo đảm rất lớn về chuỗi cung ứng. Chúng tôi không thể để xảy ra gián đoạn hay ngắt quãng trong quá trình đó".

Tuy nhiên, hiện tại công nghệ và nguyên liệu vẫn đến từ Trung Quốc.

Và Bắc Kinh đã khiếu nại lên Tổ chức Thương mại Thế giới về các khoản trợ cấp nói trên cũng như các hạn chế đối với pin mặt trời của mình.

Nỗ lực năng lượng mặt trời mạnh đến mức Adani đang cân nhắc khai thác silicon để đảm bảo nguồn nguyên liệu then chốt, theo nguồn tin nội bộ của công ty, và cũng có thông tin cho rằng Tata Power đang xem xét tự sản xuất tấm wafer.

"Một thị trường khổng lồ"

Tốc độ tăng trưởng của ngành hiện đã ở mức đáng kinh ngạc, với công suất sản xuất năng lượng mặt trời của Ấn Độ dự kiến sớm vượt 125 GW, theo công ty tư vấn Wood Mackenzie.

Nhưng con số này cao gấp ba lần nhu cầu hiện tại ở Ấn Độ, theo nhà phân tích Yana Hryshko của Wood Mackenzie.

Các biện pháp khuyến khích của chính phủ “đã rất hiệu quả trong việc thúc đẩy các công bố xây dựng nhà máy, nhưng hiện có những dấu hiệu cảnh báo về tình trạng dư thừa công suất nhanh chóng”, bà Hryshko cho biết trong một báo cáo năm ngoái.

Do đó, tính bền vững dài hạn của ngành có thể phụ thuộc vào xuất khẩu, khi một số doanh nghiệp đã bắt đầu nhắm tới thị trường toàn cầu.

“Năng lượng mặt trời là một thị trường khổng lồ: thế giới sẽ chứng kiến quy mô tăng gấp đôi, từ 2.000 GW lên 4.000 GW trong vòng bốn năm”, theo ông Ashish Khanna, người đứng đầu Liên minh Năng lượng Mặt trời Quốc tế.

“Câu hỏi hiện nay là — các nhà sản xuất Ấn Độ có đủ sức cạnh tranh toàn cầu so với Trung Quốc hay không?”

Ông Tejpreet Chopra, thuộc công ty điện tư nhân Bharat Light and Power, cho rằng “vấn đề là nhập khẩu từ Trung Quốc rẻ hơn mua trong nước”.

Ông nói thêm rằng trình độ sản xuất tại Trung Quốc “cao hơn rất nhiều đến mức rất khó để bắt kịp”.

Thúc đẩy xuất khẩu

Một số nhà sản xuất cho biết triển vọng hiện có thể đang thay đổi.

Thỏa thuận thương mại Mỹ - Ấn vừa được công bố, theo đó giảm thuế đối với hàng xuất khẩu Ấn Độ xuống còn 18% từ mức 25%, được các nhà sản xuất pin mặt trời Ấn Độ hoan nghênh như một cú hích cho triển vọng xuất khẩu sau nhiều tháng bất định.

Ông Prashant Mathur, Giám đốc điều hành nhà sản xuất mô-đun mặt trời Saatvik Green Energy, mô tả thỏa thuận này là một “bước ngoặt chiến lược” đối với ngành, cho rằng nó giải quyết “những quan ngại lâu nay về việc các nhà sản xuất Trung Quốc lách thuế” và giúp định vị Ấn Độ như một “cơ sở sản xuất thay thế đáng tin cậy”, phù hợp với các mục tiêu thương mại và công nghiệp của Mỹ, theo trang tin Mercom India.

Các lãnh đạo ngành cho biết các nhà sản xuất Ấn Độ hiện có đủ công suất để hỗ trợ một chuỗi cung ứng pin và mô-đun mặt trời không Trung Quốc, qua đó có thể cải thiện khả năng cạnh tranh tại thị trường Mỹ — vốn lâu nay là điểm đến xuất khẩu lớn nhất của ngành.

Giám đốc điều hành Tata Power, hiện chưa xuất khẩu, vẫn tin tưởng vào tương lai sáng sủa của công ty.

“Chúng tôi tin tưởng mạnh mẽ rằng năng lượng mặt trời sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực năng lượng tái tạo của Ấn Độ”, ông Sinha nói.