Nguồn: AFP và Focus | 2026-02-13

TOKYO -- Hôm 12/2, Nhật Bản đã bắt giữ một tàu cá Trung Quốc và bắt thuyền trưởng, việc có thể làm sâu sắc thêm căng thẳng giữa hai cường quốc châu Á.

Vụ việc xảy ra ngoài khơi miền nam Nhật Bản, ba tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi gợi ý rằng Nhật Bản sẽ can thiệp quân sự nếu Bắc Kinh tìm cách chiếm Đài Loan bằng vũ lực. Bà mô tả kịch bản đó là một “tình huống đe dọa sự sống còn".

Cơ quan Thủy sản Nhật Bản cho biết họ đã yêu cầu thuyền trưởng dừng tàu để kiểm tra, nhưng con tàu “không tuân thủ mà bỏ chạy”.

“Do đó, thuyền trưởng của tàu đã bị bắt giữ ngay trong ngày”, cơ quan này cho biết trong một tuyên bố.

Được xác định là Qiong Dong Yu 11998, con tàu này ở trong Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản, cách đảo Meshima thuộc quần đảo Goto 89,4 hải lý (166 km) về phía nam-tây nam, ngoài khơi tỉnh Nagasaki.

Theo truyền thông địa phương, con tàu được cho là thuộc một cơ sở tại Basuo, đảo Hải Nam, Trung Quốc, và đang đánh bắt cá thu và cá sòng.

Lần bắt giữ đầu tiên kể từ 2022

Trung Quốc nhanh chóng phản ứng, kêu gọi Nhật Bản tôn trọng sự an toàn và các quyền của thủy thủ đoàn Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2022 Cơ quan Thủy sản Nhật Bản bắt giữ một tàu cá Trung Quốc.

Nhật Bản xác định thuyền trưởng là công dân Trung Quốc tên Zheng Nianli, 47 tuổi. Ông cùng 10 thuyền viên khác được thả vào ngày 13 tháng 2 sau khi Trung Quốc bảo đảm việc thanh toán tiền ký quỹ bằng tiền mặt.

“Để ngăn chặn các hoạt động đánh bắt trái phép của tàu thuyền nước ngoài, chúng tôi sẽ tiếp tục kiên quyết và tiến hành các hoạt động thực thi pháp luật”, theo Minoru Kihara, người phát ngôn trưởng của chính phủ.

Bộ trưởng Nông nghiệp Norikazu Suzuki cũng đưa ra tuyên bố gần như tương tự, nhấn mạnh lập trường thống nhất của chính phủ nhằm “răn đe các hoạt động trái phép”.

Trung Quốc có một số tranh chấp lãnh thổ với Nhật Bản, và đã xảy ra nhiều sự cố quanh quần đảo Senkaku, mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư.

Vụ bắt giữ một thuyền trưởng tàu cá Trung Quốc khác ngoài khơi quần đảo này năm 2010 đã trở thành một sự cố ngoại giao lớn. Tokoy cuối cùng đã thả thuyền trưởng đó mà không truy tố.

Căng thẳng liên quan Đài Loan

Nhật Bản và Trung Quốc có quan hệ kinh tế khăng khít, nhưng phát biểu của bà Takaichi về Đài Loan đã khiến quan hệ hai nước lại rơi tự do. Trung Quốc từ lâu khẳng định Đài Loan, từng bị Nhật Bản chiếm đóng từ năm 1895 đến 1945, là lãnh thổ của mình và không loại trừ khả năng dùng vũ lực để giành được “thống nhất”.

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức nói với AFP trong một cuộc phỏng vấn tuần này rằng các quốc gia khác, bao gồm Nhật Bản, sẽ là mục tiêu tiếp theo của Trung Quốc nếu Bắc Kinh chiếm được Đài Loan dân chủ. “Những quốc gia tiếp theo bị đe dọa sẽ là Nhật Bản, Philippines và các nước khác trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”, ông nói.

Sau phát biểu của bà Takaichi, Bắc Kinh đã triệu Đại sứ Nhật Bản, cảnh báo công dân Trung Quốc không nên đến thăm Nhật Bản, và tiến hành các cuộc tập trận không quân chung với Nga. Tháng 12, các tiêm kích J-15 từ tàu sân bay Liêu Ninh của Trung Quốc đã hai lần khóa radar vào máy bay Nhật Bản trên vùng biển quốc tế gần Okinawa.

Trung Quốc cũng siết chặt kiểm soát xuất khẩu sang Nhật Bản các mặt hàng có thể sử dụng cho mục đích quân sự, gây lo ngại rằng Bắc Kinh có thể bóp nghẹt nguồn cung các khoáng sản đất hiếm thiết yếu. Tháng trước, Trung Quốc thậm chí đã đưa về nước hai con gấu trúc cuối cùng ở Nhật Bản.

Một nhà lãnh đạo diều hâu

Bà Takaichi, 64 tuổi, được xem là người cứng rắn với Trung Quốc trước khi trở thành nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản vào tháng 10. Bà giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử bất thường hồi đầu tháng 2, đặt bà vào một vị thế vững chắc trong bốn năm tới để ghi dấu ấn lên chính sách đối nội và đối ngoại của Nhật Bản.

Ngày 9/2, bà Takaichi cho biết dưới sự lãnh đạo của mình, Nhật Bản -- nơi có khoảng 60.000 quân nhân Mỹ đồn trú -- sẽ tăng cường năng lực phòng thủ và “kiên quyết bảo vệ” lãnh thổ. Bà cũng nói bà “để ngỏ các hình thức đối thoại khác nhau với Trung Quốc”.

Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói “đối thoại thực sự phải được xây dựng trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau”.

“Nếu Nhật Bản thực sự muốn phát triển mối quan hệ chiến lược và cùng có lợi với Trung Quốc, điều đó rất dễ và rõ ràng: hãy rút lại lời phát biểu sai lầm của bà Takaichi về Đài Loan”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lin Jian nói hôm 10/2.