Nguồn: AFP | 2026-02-24

BẮC KINH -- Ngày 24/2, Trung Quốc đã áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với 40 công ty và tổ chức của Nhật Bản, với lý do lo ngại về an ninh quốc gia, trong bối cảnh Bắc Kinh leo thang một cuộc tranh chấp kéo dài nhiều tháng khiến lượng khách du lịch Trung Quốc tới Nhật Bản sụt giảm mạnh.

Hai nước đã rơi vào một cuộc khẩu chiến liên quan đến các phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi vào tháng 11 rằng Tokyo có thể can thiệp quân sự nếu xảy ra bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Đài Loan tự trị.

Các biện pháp được công bố ngày 24/2 bao gồm việc kiểm soát xuất khẩu các mặt hàng “lưỡng dụng” — có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự — đối với 20 tổ chức của Nhật Bản, trong đó có năm công ty con của Mitsubishi Heavy Industries cũng như cơ quan vũ trụ của Nhật Bản.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng đưa thêm 20 tổ chức Nhật Bản khác, bao gồm hãng sản xuất ô tô Subaru, vào “danh sách giám sát” yêu cầu xem xét nghiêm ngặt hơn đối với các mặt hàng xuất khẩu có thể được sử dụng cho mục đích quân sự.

Chuỗi biện pháp trả đũa của Trung Quốc

“Tất cả các biện pháp nêu trên nhằm kiềm chế quá trình ‘tái vũ trang’ và tham vọng hạt nhân của Nhật Bản, và hoàn toàn là chính đáng, hợp lý và hợp pháp”, một tuyên bố của Bộ Thương mại cho biết.

“Các tổ chức Nhật Bản trung thực và tuân thủ pháp luật không có gì phải lo ngại”, tuyên bố này nói thêm.

Một quan chức Bộ Thương mại Nhật Bản nói với AFP rằng Tokyo sẽ “có các biện pháp thích hợp” sau khi phân tích tác động của các hạn chế mới. Báo Mainichi Shimbun đưa tin Nhật Bản đã gửi công hàm phản đối.

Những phát biểu của bà Sanae Takaichi về Đài Loan, vùng lãnh thổ mà Trung Quốc coi là của mình và không loại trừ khả năng dùng vũ lực để thống nhất, đã khiến Bắc Kinh phẫn nộ.

Hệ quả rõ nhất là sự sụt giảm mạnh lượng du khách Trung Quốc tới Nhật Bản -- giảm 61% trong tháng 1 so với cùng kỳ tháng 1/2025 -- sau khi Bắc Kinh cảnh báo công dân không tới Nhật Bản.

Tháng 12, các tiêm kích J-15 từ tàu sân bay Liêu Ninh của Trung Quốc đã hai lần khóa mục tiêu radar vào máy bay Nhật Bản tại vùng biển quốc tế gần Okinawa, theo phía Nhật Bản.

Trung Quốc được cho là đã đình chỉ nhập khẩu hải sản từ Nhật Bản. Tháng trước, Trung Quốc cũng đã đưa về nước hai con gấu trúc cuối cùng mà Nhật Bản đang nuôi giữ.

Tháng trước, Trung Quốc thông báo siết chặt kiểm soát xuất khẩu sang Nhật Bản đối với các mặt hàng có tiềm năng sử dụng cho mục đích quân sự.

Điều này làm dấy lên lo ngại rằng Bắc Kinh có thể siết chặt nguồn cung các khoáng sản đất hiếm thiết yếu, trong đó một số loại nằm trong danh mục hàng hóa “lưỡng dụng” của Trung Quốc.

Cổ phiếu Nhật Bản lao dốc

Động thái mới nhất này nhắm vào hàng chục “ông lớn” công nghiệp của Nhật Bản, trong đó có các doanh nghiệp đóng tàu và hàng không vũ trụ.

Cổ phiếu của Kawasaki Heavy Industries giảm gần 5% tại Tokyo, trong khi Mitsubishi Heavy Industries mất gần 4% và IHI sụt giảm gần 7%.

Một số doanh nghiệp trong danh sách này thực sự đang hoạt động trong ngành công nghiệp quốc phòng, sản xuất các trang thiết bị như tàu chiến, máy bay tiêm kích và tên lửa cho quân đội Nhật Bản.

Nhật Bản đang dần từ bỏ lập trường hòa bình nghiêm ngặt trước đây, tiến tới sở hữu năng lực “phản công” và nới lỏng các quy định về xuất khẩu thiết bị quốc phòng sát thương.

Ngân sách quốc phòng kỷ lục

Tháng 12, chính phủ của bà Takaichi đã phê duyệt ngân sách quốc phòng kỷ lục trị giá 9.000 tỷ yên (58 tỷ USD) cho năm tài khóa tới nhằm mở rộng năng lực quân sự.

Hôm 20/2, bà Takaichi nói trước quốc hội rằng Trung Quốc đang gia tăng nỗ lực thay đổi hiện trạng “bằng vũ lực hoặc cưỡng ép” tại Biển Hoa Đông và Biển Đông.

“Tăng cường năng lực quốc phòng là điều thiết yếu để bảo vệ sinh mạng và cuộc sống thanh bình của người dân chúng ta khi phải đối mặt với môi trường an ninh nghiêm trọng và phức tạp nhất kể từ sau [Thế chiến II]”, bà Takaichi nói hôm 23/2.

Các doanh nghiệp Nhật Bản làm ăn với Trung Quốc vốn đã gặp khó khăn do chậm trễ trong việc xin phê duyệt, theo Noriyuki Kawamura, giáo sư danh dự về quan hệ Nhật - Trung tại Đại học Nghiên cứu Nước ngoài Nagoya.

“Với thông báo hôm nay, chúng ta có thể dự đoán rằng quy trình này sẽ còn bị siết chặt hơn nữa. Tôi tin đây sẽ là một đòn giáng mạnh vào các doanh nghiệp liên quan”, ông Kawamura nói với AFP.