Nguồn: AFP và Focus | 2026-03-06

BẮC KINH -- Trung Quốc đã công bố tăng 7% ngân sách quốc phòng cho năm 2026, tiếp tục thúc đẩy hiện đại hóa quân đội bất chấp nền kinh tế đang trì trệ và những lo ngại gia tăng từ các nước láng giềng trước các hành động của Bắc Kinh xung quanh Đài Loan và tại Biển Đông.

Theo một báo cáo được công bố tại phiên khai mạc kỳ họp “Lưỡng hội” thường niên của Quốc hội ngày 5/3, Bắc Kinh dự định chi 1,9096 nghìn tỷ nhân dân tệ (276,8 tỷ USD) cho quốc phòng. Thủ tướng Lý Cường nói với các đại biểu rằng Trung Quốc sẽ tăng cường sức mạnh quân sự và “triển khai các dự án lớn liên quan đến quốc phòng” trong 5 năm tới.

Mức tăng mới nhất khiến chi tiêu quân sự chính thức của Trung Quốc vẫn ở mức khoảng một phần ba so với Hoa Kỳ, nhưng các nhà phân tích cho rằng ngân sách này cho thấy Bắc Kinh tiếp tục đầu tư vào tiền lương, huấn luyện, thao diễn quanh Đài Loan, năng lực tác chiến mạng và mua sắm vũ khí tiên tiến.

Hiện đại hóa quân đội

Ông Jack Burnham, trong bài viết đăng trên Foundation for Defense of Democracies (Quỹ Bảo vệ các Nền dân chủ), cho biết việc công bố ngân sách “cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh nhằm đẩy nhanh các sáng kiến hiện đại hóa Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) bất chấp việc ngày càng chính thức thừa nhận những khó khăn kinh tế của đất nước”. Ông nói mức tăng này cao hơn mục tiêu tăng trưởng kinh tế mới được công bố cho năm tài khóa tới.

Theo ông Burnham, kế hoạch chi tiêu được đưa ra trong bối cảnh PLA tìm cách hoàn tất giai đoạn hiện đại hóa ban đầu vào cuối năm nay, đánh dấu 100 năm thành lập lực lượng. Nỗ lực này tập trung vào việc nâng cấp trang bị, tăng cường năng lực tác chiến hiệp đồng và huấn luyện nhân sự cho các nhiệm vụ chiến đấu ngày càng phức tạp.

Cũng trong tài liệu ngân sách này, ông lưu ý, chính phủ cam kết tăng đầu tư của nhà nước vào điện toán lượng tử, giao diện não - máy tính và trí tuệ nhân tạo (AI), những lĩnh vực vẫn là then chốt đối với quá trình hiện đại hóa của PLA. Những nỗ lực này nhằm kết hợp “cơ giới hóa” với “trí tuệ hóa”, tức là tích hợp AI vào trang bị mới và các hệ thống chỉ huy.

Mức tăng này thể hiện sự tiếp nối trong bối cảnh Bắc Kinh tiến hành một chiến dịch thanh trừng chống tham nhũng quy mô lớn trong PLA, trong đó bao gồm việc bãi nhiệm tướng cấp cao Trương Hựu Hiệp hồi tháng 1. Nhà bình luận quân sự Tống Trung Bình, cựu giảng viên quân đội Trung Quốc, cho rằng PLA cần tăng cường năng lực để “khôi phục hoàn toàn” quyền tài phán của Trung Quốc đối với quần đảo Trường Sa đang tranh chấp — một chuỗi rạn san hô và đảo san hô vòng ở Biển Đông có thể chứa nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào và cũng được Philippines tuyên bố chủ quyền.

Hoa Kỳ vẫn là quốc gia chi tiêu quân sự lớn nhất thế giới, với mức chi 997 tỷ USD trong năm 2024, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI).

Trung Quốc đã duy trì mức tăng chi tiêu quốc phòng hằng năm khoảng 7% đến 8% kể từ năm 2016. Tuy nhiên, ngân sách quân sự của nước này tính theo tỷ lệ GDP vẫn tương đối khiêm tốn, ở mức 1,7% vào năm 2024, so với 3,4% của Hoa Kỳ và 7,1% của Nga, theo SIPRI.

“Điều đó tương xứng với quy mô nền kinh tế và các nhu cầu quốc phòng chính đáng của nước này”, Niklas Swanstrom, giám đốc Viện Chính sách An ninh và Phát triển có trụ sở tại Stockholm, cho biết.

Trung Quốc cho biết chính sách quốc phòng của họ chỉ nhằm bảo vệ lãnh thổ, mà theo họ bao gồm cả Đài Loan tự trị. Trung Quốc có một căn cứ quân sự ở nước ngoài, tại Djibouti, so với vài trăm căn cứ do Hoa Kỳ vận hành.

Tác động khu vực

“Tuy nhiên, mức chi tiêu tuyệt đối (đứng thứ hai thế giới) và tốc độ phát triển năng lực nhanh chóng khiến các nước láng giềng lo ngại”, ông Swanstrom nói với AFP.

Sự tăng cường sức mạnh quân sự của Trung Quốc đã thúc đẩy một cuộc chạy đua vũ trang ở châu Á và khiến một số quốc gia, đặc biệt là những nước có tranh chấp lãnh thổ với Bắc Kinh, xích lại gần Washington hơn.

Tại Đài Loan, Tổng thống Lại Thanh Đức cam kết tăng chi tiêu quân sự để đáp trả Trung Quốc, nước chưa loại trừ việc sử dụng vũ lực để kiểm soát hòn đảo.

Ông Lương Văn Kiệt, Thứ trưởng Hội đồng Các vấn đề Đại lục của Đài Loan, cho biết ngân sách quốc phòng của Trung Quốc hiện lớn gấp 11 lần so với Đài Loan.

“Đó chính là lý do Đài Loan phải đẩy nhanh nỗ lực của mình. Ngay cả khi không thể tiến với cùng tốc độ, chúng tôi vẫn cần nỗ lực để bắt kịp”, ông Lương nói.

Philippines đã cho phép Hoa Kỳ tiếp cận thêm các căn cứ quân sự, trong khi Nhật Bản đã phê duyệt ngân sách quốc phòng kỷ lục 58 tỷ USD vào tháng 12 cho năm tài khóa sắp tới.

Hoa Kỳ vẫn nắm giữ những lợi thế quân sự lớn so với Trung Quốc, James Char, chuyên gia về quân đội Trung Quốc tại Đại học Công nghệ Nanyang ở Singapore, cho biết.

“Quân đội Hoa Kỳ vẫn là lực lượng vũ trang hàng đầu thế giới, cả về trang bị quân sự lẫn kinh nghiệm tác chiến thực tế của binh sĩ”, ông nói thêm.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng cán cân sẽ rất khác trong một cuộc xung đột gần bờ biển Trung Quốc hơn, bao gồm cả tại eo biển Đài Loan. Trong một cuộc chiến như vậy, “Quan trọng nhất, sẽ không bên nào có thể ‘chiến thắng’ theo cách thực sự có ý nghĩa”, ông Swanstrom nói.

“Sự tàn phá về kinh tế, thương vong và nguy cơ leo thang hạt nhân sẽ là thảm họa đối với tất cả các bên”.