Nguồn: AFP và Focus | 2026-04-08

HÀ NỘI, Việt Nam -- Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam, ông Tô Lâm, đã được Quốc hội bầu làm Chủ tịch nước vào ngày 7/4, đánh dấu bước ngoặt trong nỗ lực tập trung quyền lực của ông ở một quốc gia mà các cán bộ cấp cao trước đây thường điều hành theo tập thể.

Chỉ trong chưa đầy hai năm giữ cương vị Tổng Bí thư, nhà lãnh đạo 68 tuổi Tô Lâm đã loại bỏ các đối thủ và thay đổi đất nước thông qua một chương trình cải tổ mạnh mẽ, thực chất là “vẽ lại bản đồ” khi ông sáp nhập các tỉnh và cắt giảm bộ máy hành chính.

Ông Tô Lâm đã đặt ra mục tiêu đầy tham vọng là tăng trưởng 10% mỗi năm cho trung tâm sản xuất ở Đông Nam Á này, đồng thời thúc đẩy Đảng ủng hộ tầm nhìn của ông về cuộc cải tổ theo định hướng phát triển.

Việt Nam đã nổi lên như một lựa chọn sản xuất quan trọng thay thế cho Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, may mặc và hàng tiêu dùng. Nhằm tận dụng đà này, ông đã thúc giục các quan chức đẩy nhanh cải tổ và tháo gỡ các nút thắt cản trở phát triển, theo Nikkei Asia.

Chế độ kiểu Tập Cận Bình

Sau khi được bầu lại làm Tổng Bí thư Đảng vào tháng 1, ông Lâm cũng tiếp quản vị trí số hai trong chính trị Việt Nam. Hiện nay, ông thống nhất quyền lãnh đạo cả Đảng và Nhà nước, mô phỏng mô hình dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình tại nước láng giềng Trung Quốc.

Động thái này "thực chất biến ông thành 'lãnh đạo tối cao' của Việt Nam", theo nhận định của ông Lê Hồng Hiệp, nghiên cứu viên cao cấp tại Chương trình Nghiên cứu Việt Nam thuộc Viện IZEAS – Yusof Ishak ở Singapore.

Ông nói với AFP rằng điều này đã "chuyển đổi mô hình lãnh đạo của đất nước từ cơ chế tập thể dựa trên đồng thuận sang kiểu lãnh đạo tập trung quyền lực vào một cá nhân".

Ông Lâm củng cố vị thế sau khi các đối thủ bị loại bỏ, trước đó ông từng chỉ đạo một chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn khi còn là Bộ trưởng Công an, loại bỏ nhiều nhân vật cấp cao trong chính trị và doanh nghiệp.

Ông Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội, cho biết 100% đại biểu có mặt đã thông qua nghị quyết bầu ông Lâm làm Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2026–2031.

Trong bài phát biểu sau khi tuyên thệ nhậm chức, ông Lâm đã gọi vai trò kép mới của mình là “một vinh dự to lớn” và “một nghĩa vụ thiêng liêng, cao quý”.

Quốc hội, vốn chủ yếu đóng vai trò phê chuẩn các quyết định của Đảng, đã bầu đồng minh của ông Lâm, ông Lê Minh Hưng, làm Thủ tướng vào ngày 7/4.

'Mô hình tăng trưởng mới'

Được thăng lên vị trí Tổng Bí thư sau khi ông Nguyễn Phú Trọng qua đời vào năm 2024, ông Lâm đã khiến cả nước bất ngờ trước tốc độ thay đổi mà ông thực hiện.

Ông đã loại bỏ nhiều tầng nấc trong bộ máy chính quyền, giải thể tám bộ hoặc cơ quan và cắt gần 150.000 vị trí công chức, đồng thời thúc đẩy các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Ông Lâm hiện đang thúc đẩy một “mô hình tăng trưởng mới”, nhằm đẩy nhanh quá trình ra quyết định và khai thác tiềm năng khu vực tư nhân để đạt mức tăng trưởng hai con số hàng năm trong vòng năm năm tới.

“Khả năng chương trình cải cách của ông thành công đã tăng lên vì ông có thêm dư địa để thúc đẩy nó”, cựu đại sứ Mỹ tại Việt Nam Daniel Kritenbrink nhận định, nhấn mạnh đến “quyền lực và ảnh hưởng chưa từng có” của ông Lâm.

Chuyển giao quyền lực

Việt Nam vừa là một nhà nước độc đảng với kiểm soát chặt chẽ, vừa là một điểm sáng kinh tế khu vực, nơi Đảng Cộng sản nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng nhanh để củng cố tính hợp pháp của mình.

Trong bài phát biểu trước Quốc hội ngày 6/4, ông Lâm đã nêu “nhiều thách thức” mà Việt Nam đang đối mặt trong phát triển và cải cách thể chế của Việt Nam.

Ông phát biểu: “Quốc gia nào chủ động thực hiện các cải cách chiến lược, kịp thời cải tổ các thể chế, phát huy sáng tạo, huy động nguồn lực toàn dân và nắm bắt những cơ hội mới sẽ vươn lên và phát triển”.

Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, Đảng cầm quyền ở Việt Nam gần như không khoan nhượng với những tiếng nói bất đồng và thường xuyên bỏ tù những người chỉ trích, hiện có hơn 160 người đang bị giam.

Nhưng khác với Trung Quốc hiện nay hay Triều Tiên dưới triều đại nhà Kim, quyền lực chính trị ở Việt Nam trước đây chưa từng tập trung vào một lãnh đạo tối cao duy nhất.

Ông Lâm là người đầu tiên đảm nhận hai vị trí cao nhất thông qua quy trình bầu chọn lãnh đạo thông thường của Đảng, thay vì nhậm chức sau khi người tiền nhiệm qua đời.