Tác giả: Liz Lagniton | 2026-04-15

Các luật sư, quan chức và học giả Philippines đã kêu gọi tăng cường sử dụng luật pháp quốc tế và tính minh bạch để bảo vệ quyền lợi của đất nước tại Biển Tây Philippines trong một hội thảo quốc gia kỷ niệm 10 năm phán quyết trọng tài mang tính bước ngoặt năm 2016.

Năm đó, một tòa án ở The Hague đã bác bỏ yêu sách của Trung Quốc đối với hơn 80% Biển Đông. Yêu sách này, mà Trung Quốc chưa từ bỏ, khiến nước này thường xuyên lâm vào các cuộc đối đầu trên biển với các nước láng giềng như Philippines.

Biển Tây Philippines là tên Manila dùng để chỉ phần Biển Đông nằm trong Vùng đặc quyền kinh tế của mình.

Hội thảo quốc gia về Luật Biển và Biển Tây Philippines, tổ chức ngày 30 - 31/3 tại Manila, quy tụ các chuyên gia trong và ngoài nước nhằm giải quyết tranh chấp trên biển, làm rõ các hiểu lầm và chống lại thông tin sai lệch.

Theo các diễn giả, hiểu biết pháp lý và nhận thức công chúng ngày càng trở nên quan trọng khi các sự cố tại vùng biển tranh chấp làm dấy lên lo ngại về chủ quyền và ổn định khu vực.

Thúc đẩy minh bạch

Người phát ngôn của Tuần duyên Philippines Jay Tarriela nhấn mạnh chiến dịch minh bạch của chính phủ, cho rằng đây là yếu tố trung tâm của phòng thủ hàng hải hiện đại.

“Phòng thủ hiện đại được xây dựng trên sự thật”, ông nói, và thêm rằng việc công khai các diễn biến trên biển sẽ cho phép người dân Philippines và cộng đồng quốc tế xác thực các yêu sách của nước này.

Minh bạch “không phải là tuyên truyền” mà là “việc công bố có trách nhiệm các sự thật”, ông Tarriela nói, và cảnh báo rằng im lặng trước sự cưỡng ép có thể dẫn đến leo thang thêm.

Các học giả pháp lý tại diễn đàn cho biết lập trường của Philippines dựa trên Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), văn kiện xác định các quyền lợi trên biển và cung cấp khuôn khổ giải quyết tranh chấp.

Sự hậu thuẫn của luật pháp

Các yêu sách của Manila có cơ sở từ các hiệp ước lịch sử và tiền lệ pháp lý, cựu thẩm phán Tòa án Tối cao Antonio Carpio cho biết.

“Chúng ta có quyền pháp lý mạnh nhất”, ông nói và nhấn mạnh Philippines cần trình bày lập luận của mình tốt hơn trên trường quốc tế.

Carpio kêu gọi Manila theo đuổi các con đường pháp lý hòa bình, bao gồm trọng tài, nhằm làm rõ các yêu sách chồng lấn với Trung Quốc, Việt Nam và Malaysia tại các khu vực tranh chấp.

Tuy nhiên, theo UNCLOS, quy trình đó đòi hỏi sự đồng thuận của tất cả các bên liên quan — một điểm được nhà phân tích pháp lý người Đức Christian Schultheiss nhấn mạnh.

Ông cho biết sự đồng ý của Trung Quốc là cần thiết cho bất kỳ vụ việc nào đưa ra Tòa án Công lý Quốc tế.

Phán quyết trọng tài năm 2016 vẫn có tính ràng buộc theo luật quốc tế, Schultheiss nói, bác bỏ các tuyên bố cho rằng nó có giá trị thấp hơn so với các phán quyết của tòa án thường trực.

Phán quyết được ban hành theo UNCLOS “không có nghĩa là nó kém giá trị hơn”, ông nói.

Giá trị pháp lý của nó xuất phát từ các nghĩa vụ theo hiệp ước mà các quốc gia tham gia đã chấp thuận.

Các cuộc thảo luận tại hội thảo tập trung vào việc Philippines và các đối tác khu vực đã dần điều chỉnh lập trường xoay quanh phán quyết này như thế nào.

Ông Schultheiss cho biết các nỗ lực ngoại giao từ năm 2020 đã dẫn đến “sự hội tụ” giữa các quốc gia Đông Nam Á, khi một số nước đã đưa các yếu tố then chốt của phán quyết trọng tài vào lập trường pháp lý của mình.

Tuy các nước nhìn chung đồng thuận trong việc bác bỏ các thỏa thuận không phù hợp với phán quyết năm 2016, nhưng vẫn chưa có một tầm nhìn chung rõ ràng về quản trị hàng hải trong tương lai ở Biển Đông, ông nói thêm.

Mối nguy thông tin sai lệch

Các diễn giả cảnh báo về sự gia tăng các chiến dịch thông tin sai lệch xoay quanh tranh chấp tại Biển Tây Philippines.

Trong bài phát biểu khai mạc, Cố vấn An ninh Quốc gia Eduardo Año cho biết các tường thuật sai lệch và thông tin tuyên truyền ngày càng định hình nhận thức công chúng và các cuộc tranh luận chính sách.

Ông mô tả minh bạch là một biện pháp răn đe chiến lược đối với các hành động cưỡng ép, đặc biệt trong khuôn khổ rộng hơn mà ông gọi là “cuộc chiến vì sự thật”.

“Quyền trên biển phải được xác lập từ luật pháp, không phải từ sức mạnh”, ông Año nói, tái khẳng định việc chính phủ dựa vào luật pháp quốc tế thay vì sức mạnh quân sự.

Philippines đã mở rộng quan hệ ngoại giao và hợp tác an ninh với các đồng minh, đồng thời tiếp tục thúc đẩy việc tuân thủ phán quyết trọng tài, ông cho biết.

Trong khi đó, các nhà phân tích nhận định sự hiểu sai của công chúng về luật biển vẫn là một thách thức.

Nhận thức pháp lý

Ngay cả các chuyên gia pháp lý cũng có thể chưa nắm đầy đủ vấn đề, cho thấy sự cần thiết về các nỗ lực giáo dục rộng rãi hơn, Tiến sĩ Jeffrey Ordaniel, Chủ tịch WPS Foundation, cho biết.

Nếu không bị ngăn chặn, sự cưỡng ép của Trung Quốc có thể dẫn đến việc từng bước bình thường hóa các yêu sách của Bắc Kinh trong khu vực, ông nói.

“Một ngày nào đó chúng ta thức dậy, ‘đường 9 đoạn’ đã trở thành một thực tế”, Ordaniel nói. Trung Quốc vẽ đường 9 đoạn hoặc thậm chí đường 10 đoạn trên bản đồ để tuyên bố chủ quyền đối với gần như toàn bộ Biển Đông.

Cuộc hội thảo hai ngày nhằm trang bị cho các nhà hoạch định chính sách, nhà giáo dục và các nhà lãnh đạo dư luận thông tin chính xác để chống lại thông tin sai lệch và củng cố sự đồng thuận quốc gia.

Các phiên thảo luận đề cập đến các vùng biển, cơ chế giải quyết tranh chấp và khuôn khổ pháp lý làm nền tảng cho phán quyết trọng tài, cùng với các cuộc trao đổi về luật hàng hải của Philippines.

Bất chấp căng thẳng đang diễn ra, các diễn giả nhấn mạnh rằng các cơ chế pháp lý và ngoại giao vẫn là công cụ chính của Philippines, trong đó UNCLOS cung cấp cơ sở pháp lý cho các yêu sách của nước này.

Như ông Año nhận định, UNCLOS biến các tranh chấp trên biển “thành vấn đề về tính hợp pháp”, cho phép các quốc gia nhỏ hơn khẳng định quyền lợi của mình trên cơ sở bình đẳng với các cường quốc lớn hơn.

Hội thảo kết thúc với lời kêu gọi tiếp tục tham gia và hợp tác, nhấn mạnh rằng việc bảo vệ quyền trên biển không chỉ cần chiến lược pháp lý mà còn cần một công chúng được thông tin đầy đủ và sự ủng hộ quốc tế bền vững.