Tác giả: Zarak Khan | 2026-04-24

Hoa Kỳ đã tăng cường các hoạt động thực thi trên biển nhằm triệt phá các mạng lưới buôn lậu trái phép của Iran, chặn bắt một số tàu chở dầu và tàu hàng trong một nỗ lực hệ trọng nhằm duy trì luật pháp quốc tế và bảo vệ an ninh năng lượng toàn cầu.

Quân đội Mỹ “đã tiến hành ngăn chặn trên biển và kiểm tra theo quyền khám xét tàu đối với con tàu không mang quốc tịch M/T Majestic X thuộc diện trừng phạt, đang vận chuyển dầu từ Iran trên Ấn Độ Dương”, Bộ Chiến tranh Mỹ cho biết trong một tuyên bố hôm 23/4.

Tuyên bố được chia sẻ trên X cũng bao gồm đoạn video cho thấy các trực thăng bay treo ngay phía trên một tàu chở dầu cỡ lớn.

Tàu Majestic X đã được Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt Iran hồi tháng 12/2024 vì tham gia vận chuyển dầu Iran như một phần của đội tàu Vision Ship Management, theo Seatrade Maritime News đưa tin hôm 23/4.

Các vụ khám xét tàu tại Ấn Độ Dương

Chiến dịch nhằm vào tàu M/T Majestic X là diễn biến mới nhất trong một loạt hành động thực thi quyết liệt của Mỹ nhằm triệt phá đội tàu bóng tối của Tehran và duy trì một lệnh phong tỏa hải quân vốn đã buộc hàng chục tàu phải quay đầu khi họ tìm cách né tránh các lệnh trừng phạt quốc tế.

Hôm 21/4, Lực lượng SEAL của Hải quân Mỹ đã lên khám xét một tàu chở dầu khác thuộc diện trừng phạt, có liên hệ với Iran — tàu M/T Tifani — tại Ấn Độ Dương, sau khi Lầu Năm Góc cho biết con tàu này đang chở dầu từ Iran.

Địa điểm bắt giữ tàu Majestic X nằm gần khu vực tàu Tifani bị chặn, cho thấy một khu vực tập trung hoạt động thực thi trên biển tại Ấn Độ Dương.

Các hoạt động ngăn chặn này được tiến hành trong phạm vi trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ (INDOPACOM).

Các tàu khu trục Hải quân Mỹ cũng đã hộ tống ít nhất hai tàu chở dầu khác của Iran — Dorena và Sevin — rời cảng Chabahar của Iran trước khi lệnh phong tỏa các cảng Iran của Mỹ bắt đầu ngày 13/4, theo New York Times dẫn lời một quan chức quân sự Mỹ hôm 21/4.

Chiến thuật của đội tàu bóng tối

Chính sách trừng phạt của Mỹ từ lâu đã nhắm vào xuất khẩu dầu mỏ là một nguồn thu chủ yếu của Tehran, đặc biệt là các hoạt động liên quan đến những thực thể gắn với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và lực lượng Qods trực thuộc.

Các quan chức Mỹ cho biết chiến dịch ngăn chặn đã phơi bày một mô hình hành vi gian dối liên tục của Iran, bao gồm nỗ lực “che giấu nguồn gốc dầu thông qua chuyển tải giữa các tàu, tài liệu giả mạo và các phương thức khác”.

Dầu và nhiên liệu thuộc diện trừng phạt thường “được bán với mức chiết khấu sâu do các rủi ro liên quan, với các bên trung gian vận chuyển hàng hóa thông qua cấu trúc sở hữu phức tạp, giấy tờ giả và chuyển tải trên biển khiến việc thực thi trở nên khó khăn”, Reuters đưa tin ngày 16/2.

Iran đã lợi dụng các tuyến vận tải đông đúc ở vùng Vịnh và mạng lưới phức tạp các cơ sở sản xuất và trung tâm giao dịch để “làm mờ ám và che giấu nguồn gốc dầu của mình, cho phép nước này bán dầu thô cho người mua tại Trung Quốc, Syria, Venezuela và các nơi khác” thông qua nhiều chiến thuật né tránh trừng phạt, Viện Trung Đông cảnh báo trong một phân tích năm 2021.

Các hoạt động này diễn ra trong bối cảnh Washington duy trì lệnh phong tỏa thương mại đối với Iran nhằm đối phó với hành động gây hấn khu vực của Tehran gần đây, bao gồm việc Iran nổ súng vào các tàu thương mại để ngăn cản việc di chuyển qua eo biển Hormuz trọng yếu.

Việc Iran đóng cửa tuyến đường thủy này đã gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do làm gián đoạn một phần năm nguồn cung dầu khí của thế giới.

Thực thi toàn cầu cùng các đồng minh

Quân đội Mỹ hôm 23/4 cho biết việc chặn bắt các tàu không mang quốc tịch mà Iran sử dụng là một phần của “nỗ lực thực thi hàng hải toàn cầu nhằm phá vỡ các mạng lưới phi pháp và ngăn chặn các tàu cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran, bất kể chúng hoạt động ở đâu”.

“Vùng biển quốc tế không thể bị sử dụng như một lá chắn cho các đối tượng bị trừng phạt”, tuyên bố nêu rõ.

Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) trao thẩm quyền rõ ràng về “quyền khám xét tàu”, cho phép tàu chiến lên kiểm tra các tàu trên vùng biển quốc tế khi có căn cứ hợp lý để nghi ngờ rằng con tàu không mang quốc tịch.

Kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu ngày 13/4, Mỹ đã buộc hơn 30 tàu đang tìm cách né tránh phải đổi hướng.

Trước đó, Mỹ cũng đã bắt giữ một số tàu vận chuyển dầu trái phép từ Venezuela sau cuộc đột kích của đặc nhiệm Mỹ vào nước này hồi tháng 1, trong đó bắt giữ vị tổng thống khi đó là Nicolás Maduro.

Mỹ không đơn độc trong nỗ lực này.

Các đồng minh như Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Ấn Độ cũng đã bắt giữ ba tàu chở dầu bị Mỹ trừng phạt có liên hệ với Iran, qua đó củng cố một liên minh quốc tế đang mở rộng nhằm bảo đảm ổn định hàng hải, Reuters đưa tin ngày 16/2.

Tại những khu vực khác, quân đội Mỹ tiến hành các hoạt động tự do hàng hải (FONOPs) quy mô lớn tại Biển Đông, nhằm đáp trả điều mà các quan chức và nhà phân tích mô tả là một chiến dịch cưỡng ép kéo dài của Trung Quốc đang làm gia tăng căng thẳng tại một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới.