Tác giả: Shirin Bhandari | 2026-05-04

Mỹ và Philippines đã đồng ý xây dựng một trung tâm công nghiệp rộng 4.000 mẫu Anh (1.620 ha) trên đảo Luzon, đánh dấu bước đi mới nhất trong nỗ lực của Washington nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng chất bán dẫn với các đối tác đồng minh, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.

Thỏa thuận được ký hôm 16/4, đưa Philippines trở thành quốc gia thứ 13 tham gia vào Pax Silica, một sáng kiến do Washington hậu thuẫn, ra mắt năm 2025 nhằm củng cố toàn bộ chuỗi cung ứng công nghệ — từ khoáng sản thiết yếu và sản xuất tiên tiến đến hạ tầng điện toán và dữ liệu.

Trung tâm này dự kiến sẽ là “AI bản địa”, nghĩa là trí tuệ nhân tạo sẽ được tích hợp ngay từ đầu thay vì bổ sung sau.

Tăng cường xây dựng bởi liên minh

Cơ sở chiến lược rất rõ ràng. "Hiện, địa lý của chuỗi cung ứng toàn cầu là hoàn toàn không bền vững”, ông Jacob Helber, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách kinh tế, nói với The Wall Street Journal (WSJ). “Nếu nhìn vào toàn bộ các tầng nấc của chuỗi cung ứng, lớp này chồng lên lớp khác, thì Trung Quốc đang thống trị hoàn toàn".

“Dự án này nhằm đóng vai trò là điểm khởi đầu cho một nền tảng sản xuất được thiết kế chuyên biệt dành cho các đồng minh”, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết. “Hai đồng minh cam kết tăng cường chuỗi cung ứng chung trong các lĩnh vực khoáng sản thiết yếu, chất bán dẫn, điện tử và các hàng hóa khác”.

Trung tâm sẽ được đặt tại New Clark City, đô thị quy hoạch trọng điểm của Philippines nằm phía bắc Manila, thuộc sở hữu và được phát triển bởi chính phủ thông qua Bases Conversion and Development Authority (BCDA). Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ sử dụng khu đất này miễn phí và quản lý như một đặc khu kinh tế, với hợp đồng thuê 2 năm có thể gia hạn lên đến 99 năm.

Trung tâm sẽ được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao và hoạt động theo thông luật Mỹ — một mô hình lần đầu tiên xuất hiện trên thế giới.

Tuy nhiên, dự án hiện vẫn chủ yếu ở giai đoạn ý tưởng. Các nhà máy được phê duyệt trong trung tâm sẽ có mức độ tự động hóa cao, sử dụng các hệ thống tự vận hành 24/7, ông Helberg cho biết. Nguồn vốn đầu tư sẽ đến từ khu vực tư nhân, và các doanh nghiệp sẽ đấu thầu để giành vị trí trong trung tâm.

Khoáng sản và những hạn chế

Philippines đóng góp nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú cho quan hệ hợp tác này. Quốc gia này sở hữu trữ lượng đáng kể nickel, đồng, chromite và cobalt — những khoáng sản thiết yếu đối với chuỗi cung ứng điện tử và quốc phòng.

Tuy nhiên, hiện Philippines chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô và thiếu năng lực chế biến để tham gia trực tiếp vào các chuỗi cung ứng công nghệ tiên tiến, theo bà Gracelin Baskaran, giám đốc Chương trình An ninh Khoáng sản Thiết yếu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế tại Washington, WSJ đưa tin.

“Bằng việc tham gia Pax Silica, Philippines đang đảm bảo rằng tài nguyên khoáng sản và vị trí chiến lược của chúng tôi không chỉ hỗ trợ các ngành công nghiệp toàn cầu từ bên lề, mà còn được khai thác chủ động để xây dựng các ngành công nghiệp của tương lai”, Bộ trưởng Tài chính Philippines Frederick Go cho biết.

Bắc Kinh bày tỏ sự không hài lòng. “Trung Quốc từ lâu đã đóng vai trò quan trọng và mang tính xây dựng trong việc duy trì sự an toàn và ổn định của các chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Liu Pengyu, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, nói với WSJ. Ông cho biết Trung Quốc phản đối bất kỳ quốc gia nào thiết lập một khối thương mại mang tính độc quyền.

Trung tâm sẽ được xây dựng trong Hành lang Kinh tế Luzon, một khuôn khổ hợp tác ba bên giữa Philippines, Mỹ và Nhật Bản, với cam kết mở rộng hạ tầng trong các lĩnh vực vận tải, năng lượng sạch và sản xuất chất bán dẫn.

Hành lang này cho phép tiếp cận Vịnh Subic, một cảng lớn trên đảo Luzon. Một số nhà sản xuất Mỹ đang tìm cách giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc đã thiết lập nhà máy trong hành lang này, bị thu hút bởi chi phí vận hành thấp hơn và khả năng tiếp cận nguồn vốn khu vực.

Liên minh được củng cố

Sáng kiến này giúp tăng cường quan hệ của Washington với một đồng minh then chốt ở Đông Nam Á. Quan hệ giữa Manila và Washington đã ấm lên dưới thời Tổng thống Ferdinand Marcos Jr., người đã đưa đất nước xích lại gần Mỹ hơn. Trung Quốc đã gia tăng gây hấn đối với tàu thuyền Philippines ở Biển Đông, khiến Philippines giữ vị trí trung tâm trong nỗ lực rộng lớn hơn của Washington nhằm củng cố mạng lưới đối tác đồng minh trên khắp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Trong khi đó, Chủ tịch BCDA Hilario Paredes cho biết các cơ quan chức năng vẫn đang đánh giá liệu có đủ đất làm mặt bằng tại New Clark City. “Chúng tôi sẽ phải ngồi lại và hoàn thiện các chi tiết”, ông nói với Reuters.

Các bên ký kết Pax Silica khác bao gồm Australia, Phần Lan, Ấn Độ, Qatar, Hàn Quốc và Singapore. Thỏa thuận với Philippines dựa trên Khuôn khổ Khoáng sản Thiết yếu Mỹ - Philippines và diễn ra trong bối cảnh hai nước kỷ niệm 80 năm quan hệ ngoại giao.