Nguồn: Ha Er-rui và AFP | 2026-06-10

Chính quyền bang New South Wales (NSW) đã cấp phê duyệt tạm thời cho một dự án cát khoáng sản trị giá 693 triệu AUD (486,7 triệu USD). Dự án này sẽ sản xuất các khoáng sản titan và đất hiếm, qua đó thúc đẩy nỗ lực của Úc trong việc xây dựng các chuỗi cung ứng ít phụ thuộc hơn vào Trung Quốc.

Dự án Cát Khoáng sản Copi, nằm cách Broken Hill khoảng 180 km về phía tây nam, đã được chính quyền bang phê duyệt vào cuối tháng 5 nhưng vẫn cần phải được Chính phủ Liên bang thông qua. Dự án dự kiến sẽ hoạt động trong 18 năm, với công suất xử lý lên tới 27 triệu tấn vật liệu mỗi năm.

Dự án Copi sẽ sản xuất tới 400.000 tấn khoáng sản titan và tinh quặng đất hiếm mỗi năm, bao gồm ilmenite, rutile, zircon và monazite. Các loại khoáng sản này phục vụ cho các ngành công nghiệp năng lượng sạch, quốc phòng, viễn thông và thiết bị y tế.

Bộ trưởng Tài nguyên Thiên nhiên Courtney Houssos cho biết: "Với 21 trong số 31 khoáng sản thiết yếu được xác định ở cấp quốc gia, NSW có vị thế đặc biệt để trở thành một nhà cung cấp quan trọng trên toàn cầu".

Nhật Bản hậu thuẫn

RZ Resources đang phát triển dự án Copi tại khu vực cực tây nam của tiểu bang, với kế hoạch bắt đầu sản xuất vào năm 2029 sau khi có phê duyệt cuối cùng. Đây là dự án khoáng sản thiết yếu thứ hai mà NSW đã cấp phép trong vòng bốn tháng.

Tờ Australian Financial Review đưa tin vào cuối tháng 5 rằng, tập đoàn thương mại Marubeni và nhà sản xuất vật liệu JX Advanced Metals của Nhật Bản đang đầu tư vào dự án Copi.

Nguồn vốn và mạng lưới tiếp thị của Marubeni, kết hợp với chuyên môn tinh chế của JX Advanced Metals, có thể giúp Úc vượt ra ngoài hoạt động khai thác mỏ để tinh chế khoáng sản ngay trong nước, từ đó thu hẹp khoảng cách ở khâu trung nguồn trong một chuỗi cung ứng vốn bị Trung Quốc thống trị từ lâu.

Giám đốc điều hành Hội đồng Khoáng sản NSW, ông Stephen Galilee, nhận định với Đài Phát thanh Truyền hình Úc (ABC): "Một quốc gia lớn trên thế giới đã nắm giữ phần lớn thị trường khoáng sản, và đó chính là Trung Quốc". Ông cho biết sự tập trung quá lớn vào tay Trung Quốc đã thúc đẩy Úc đẩy mạnh các nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung và hoạt động chế biến khoáng sản.

Bộ trưởng Quy hoạch bang NSW, ông Paul Scully, cho biết: "Dự án này sẽ giúp đảm bảo nguồn cung các khoáng sản thiết yếu". Ông gọi Copi là một ví dụ điển hình về một lĩnh vực "đang góp phần tạo dựng một tương lai bền vững cho NSW, nước Úc và cả thế giới".

Trung Quốc thoái vốn

Nhưng Canberra cũng đang nỗ lực hết sức để ngăn chặn việc lĩnh vực này rơi vào tay Trung Quốc.

Vào giữa tháng 5, Bộ trưởng Ngân khố Úc Jim Chalmers đã ra lệnh cho sáu cổ đông có quan hệ với Trung Quốc phải bán cổ phần của họ tại công ty phát triển đất hiếm Northern Minerals, với lý do cần phải bảo vệ lĩnh vực này khỏi sự kiểm soát của nước ngoài.

Ông tuyên bố: "Chúng tôi vận hành một khuôn khổ đầu tư nước ngoài vững chắc và không phân biệt đối xử và sẽ thực hiện thêm các hành động cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia của chúng tôi liên quan đến vấn đề này".

Northern Minerals đặt mục tiêu thách thức sự thống trị của Trung Quốc đối với dysprosium, một loại đất hiếm được sử dụng trong các nam châm hiệu suất cao dùng để vận hành xe điện.

Sáu nhà đầu tư này bao gồm một số cổ đông lớn nhất của Northern Minerals, đứng đầu là Tập đoàn Đầu tư Vastness có trụ sở tại Bắc Kinh và Công ty Dịch vụ và Thương mại Qogir có trụ sở tại Hồng Kông. Tổng cộng họ nắm giữ 17,58% cổ phần và đã bị ra lệnh phải thoái vốn.

Các cải cách của Bộ Ngân khố được công bố vào giữa tháng 5 đặt trọng tâm lớn hơn vào các tác động về chiến lược và an ninh quốc gia của các khoản đầu tư nước ngoài.

Khi được hỏi về quyết định này, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết không nắm được tình hình.

Người phát ngôn Quách Gia Khôn phát biểu tại một buổi họp báo: "Trung Quốc luôn phản đối việc mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia để can thiệp vào các hoạt động đầu tư bình thường". "Phía Úc nên tôn trọng một cách nghiêm túc các quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư Trung Quốc".

Một bài phân tích vào tháng 6 của Viện Chính sách Chiến lược Úc nhận định rằng Trung Quốc "không phải đang bảo vệ các khoản đầu tư vào khoáng sản thiết yếu. Họ đang bảo vệ đòn bẩy (quyền lực) của mình". Báo cáo này cho rằng các lệnh buộc thoái vốn giúp giảm bớt một hình thức dễ bị tổn thương nhưng sẽ không xóa bỏ được sự phụ thuộc của Úc trừ khi nước này mở rộng năng lực tinh chế trong nước và năng lực công nghiệp rộng lớn hơn.

Northern Minerals cho biết họ "hiện đang xem xét các lệnh buộc thoái vốn mới và sẽ đưa ra thông báo tiếp theo khi đã hoàn tất việc xem xét".

Nỗ lực suốt 2 năm

Úc đã dành hai năm vận dụng các luật đầu tư nước ngoài để giảm bớt ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Northern Minerals. Công ty đã tự báo cáo vụ việc lên Ủy ban Kiểm soát Đầu tư Nước ngoài (FIRB) của Úc vào cuối năm 2025 sau khi xuất hiện những lo ngại về việc các nhà đầu tư có quan hệ với Trung Quốc tìm cách gia tăng tỷ lệ sở hữu cổ phần của họ.

Quỹ Yuxiao có quan hệ với Trung Quốc đã tìm cách nâng tỷ lệ sở hữu tại Northern Minerals vào năm 2024, nhưng FIRB đã từ chối. Cơ quan này đã cho Yuxiao và bốn cổ đông liên quan thời hạn 60 ngày để bán số cổ phần đang nắm giữ.

Washington đã ký một thỏa thuận vào tháng 10 năm ngoái nhằm mở rộng khả năng tiếp cận các mỏ đất hiếm và khoáng sản thiết yếu của Úc. Northern Minerals nằm trong số các công ty được nêu tên trong thỏa thuận này, vốn nhấn mạnh sự cần thiết phải "đa dạng hóa các chuỗi cung ứng thiết yếu".

Trung Quốc kiểm soát một số trữ lượng đất hiếm lớn nhất thế giới và nắm giữ ảnh hưởng to lớn khi gần như là quốc gia duy nhất có khả năng tinh chế các kim loại này ở quy mô công nghiệp.

Các quốc gia bao gồm Hoa Kỳ, Đức và Hàn Quốc đang tìm kiếm các nguồn cung cấp thay thế.

Theo công ty này, gần 99% lượng dysprosium trên thế giới được sản xuất tại Trung Quốc.