Tác giả: Jia Feimao | 2026-06-15

Bốn tàu Trung Quốc đã tuần tra các hành lang cáp ngầm và được cho là đã lập bản đồ đáy biển đầu tiên của Bắc Kinh đối với khu vực này trong một chiến dịch kéo dài 5 ngày ở phía đông Đài Loan, kết thúc hôm 10/6. Hoạt động này đánh dấu phản ứng leo thang đối với các cuộc đàm phán phân định ranh giới biển gần đây giữa Nhật Bản và Philippines.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi và Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã thảo luận về an ninh tại Tokyo ngày 28/5. Hai nhà lãnh đạo đã nâng cấp quan hệ song phương lên mức đối tác chiến lược toàn diện và chính thức khởi động đàm phán phân định ranh giới Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và thềm lục địa giữa hai nước.

Khu vực dự kiến được phân định nằm ở vùng biển phía đông Đài Loan, nơi các EEZ mà Nhật Bản, Philippines và Đài Loan tuyên bố chủ quyền có sự chồng lấn một phần.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói Nhật Bản và Philippines đã “vi phạm nghiêm trọng” Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển và các luật pháp quốc tế khác. Người phát ngôn Mao Ning cho biết bất kỳ cuộc đàm phán phân định nào liên quan đến vùng biển phía đông Đài Loan “phải có sự tham gia của Trung Quốc”.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, Bắc Kinh đang gia tăng sức ép đối với Đài Loan và các quốc gia đang tăng cường quan hệ với Đài Loan”, bà Bonnie Glaser, Giám đốc điều hành Chương trình Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thuộc Quỹ Marshall Đức, trả lời Hãng thông tấn Trung ương Đài Loan (CNA) qua thư điện tử.

Lập bản đồ đáy biển

Trong 10 ngày, Bắc Kinh đã triển khai 3 đợt hoạt động thực thi pháp luật trên biển phía đông Đài Loan, leo thang từ các cuộc tuần tra của lực lượng hải cảnh lên thành một chiến dịch cấp bộ.

Hai tàu Hải cảnh Trung Quốc mở màn chiến dịch hôm 1/6 bằng các cuộc tuần tra mà Bắc Kinh gọi là “thực thi pháp luật” ở phía đông Đài Loan. Hai ngày sau, một cặp tàu khác hoạt động ngoài khơi phía đông Đài Loan trước khi tiến vào EEZ của Nhật Bản ở phía nam đảo Yonaguni và lần đầu tiên tuyên bố khu vực này thuộc quyền quản lý của Trung Quốc, theo truyền thông Nhật Bản.

Chiến dịch đạt đỉnh điểm với một hoạt động kéo dài 5 ngày do Bộ Vận tải Trung Quốc chỉ đạo. Các tàu từ các tỉnh Phúc Kiến và Quảng Đông đã di chuyển khoảng 1.030 hải lý, kiểm tra 198 tàu thuyền và áp dụng biện pháp “chấn chỉnh” đối với 3 tàu, theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV).

Bốn tàu chính phủ Trung Quốc đã đi vào vùng biển hạn chế ở phía nam đảo Đài Loan; Cục Tuần duyên Đài Loan (CGA) cho biết họ đã điều tàu ứng phó.

Các tàu Trung Quốc đã tuần tra các hành lang cáp ngầm, bao gồm các tuyến cáp của Nhật Bản và Đài Loan. Theo Yuyuan Tantian, một tài khoản Weibo có liên hệ với CCTV, chiến dịch này đã tạo ra bản đồ đáy biển đầu tiên do Trung Quốc tự lập đối với vùng biển phía đông Đài Loan.

“Họ đã chứng minh bằng hành động rằng, trong trường hợp khẩn cấp, họ sẽ cắt các tuyến cáp ngầm nhằm làm tê liệt cơ sở hạ tầng của Đài Loan và các nước láng giềng”, bà Chisako Masuo, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Kyushu ở Fukuoka, Nhật Bản, nói với Nikkei Asia.

Bà cho biết thêm các cuộc khảo sát đáy biển này nhiều khả năng phục vụ mục đích quân sự: “Có nhiều bãi biển dọc bờ biển phía đông Đài Loan thích hợp cho các cuộc đổ bộ lưỡng cư”.

"Cận hải"

Yuyuan Tantian tuyên bố rằng vùng biển phía đông Đài Loan đã trở thành “cận hải” của Trung Quốc, nơi Bắc Kinh “hiện diện, thực thi quyền tài phán và quản lý”.

Những động thái này là sự mở rộng "chiến tranh pháp lý nhằm hạ thấp vị thế”, một chiến lược mà Bắc Kinh đã sử dụng từ tháng 6/2022 nhằm xây dựng bằng chứng bề ngoài về quyền tài phán quanh Đài Loan và hiện đang áp dụng đối với EEZ phía đông Đài Loan, Ông Chieh Chung thuộc Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc phòng Đài Loan nhận định trên Storm Media.

Ông Chieh viết rằng các cuộc tuần tra ở phía đông Đài Loan và sự tuyên truyền chính thức quá mức cho chúng là “không thể xem nhẹ”. Bắc Kinh có thể sử dụng đàm phán Nhật Bản - Philippines làm cớ gây sức ép buộc Tokyo và Manila đàm phán trực tiếp với Trung Quốc về các quy tắc ứng xử của tàu thuyền. Nếu chấp thuận, hai nước sẽ qua mặt Đài Loan và trao cho Trung Quốc một chiến thắng trong nỗ lực làm suy yếu vị thế pháp lý quốc tế của Đài Loan.

Cuộc chiến về nhận thức

Song song với sức ép pháp lý đó, Bắc Kinh còn nhắm vào cuộc tranh luận trong nội bộ Đài Loan bằng hoạt động tuyên truyền.

Không lâu sau khi Nhật Bản và Philippines công bố các cuộc đàm phán về EEZ, một hình ảnh chỉ thể hiện ranh giới EEZ của 2 nước này bắt đầu lan truyền trên mạng xã hội.

Ai đó, có lẽ mang ý đồ thân Bắc Kinh, đã xóa lớp dữ liệu thể hiện EEZ của Đài Loan khỏi hình ảnh này. Việc làm đó khiến các cuộc đàm phán bị mô tả như một tiến trình mà Đài Loan không có vai trò nào.

Tổ chức kiểm chứng thông tin MyGoPen xác định rằng hình ảnh gốc, trước khi bị chỉnh sửa ác ý, xuất phát từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một viện nghiên cứu của Mỹ.

Đài Loan phản bác

Đài Bắc đang bác bỏ mọi nỗ lực nhằm gạt mình ra khỏi các cuộc đàm phán.

Bộ Ngoại giao Đài Loan tuyên bố các cuộc đàm phán và bất kỳ thỏa thuận nào đạt được sẽ không ảnh hưởng đến các quyền chủ quyền của Đài Loan theo luật pháp quốc tế hoặc các thỏa thuận nghề cá hiện hành. Hội Giao lưu Nhật - Đài cho biết bất kỳ thỏa thuận nào như vậy sẽ không có tính ràng buộc đối với bên thứ ba, theo CNA.

“Trung Quốc rõ ràng muốn lợi dụng cơ hội này để chia rẽ Đài Loan, Nhật Bản và Philippines, nhưng xét theo các tuyên bố chính thức của chính phủ 3 nước thì điều đó đã không thành công”, ông Yeh Yao-yuan, giáo sư nghiên cứu quốc tế tại Đại học St. Thomas ở Houston, bang Texas, nói với Focus.

Ngoại trưởng Lin Chia-lung phát biểu trước cơ quan lập pháp Đài Loan hôm 10/6 rằng Bắc Kinh không có quyền can thiệp vào vùng biển phía đông Đài Loan, và dư luận trong nước không nên sa vào luận điệu “thực thi pháp luật trên danh nghĩa nhưng mở rộng quyền kiểm soát trên thực tế”.

Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) nắm giữ các quyền chủ quyền trên toàn bộ EEZ của mình ở phía đông Đài Loan, CGA Đài Loan khẳng định.