Nguồn: AFP và Focus | 2026-07-06

GENEVA -- Đại diện của người Tây Tạng và người Duy Ngô Nhĩ đã kêu gọi các chính phủ tại một sự kiện bên lề của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (LHQ) vào tháng 6 gây sức ép buộc Bắc Kinh bãi bỏ luật đoàn kết dân tộc mới của Trung Quốc. Theo họ, đạo luật này đe dọa sự tồn tại của ngôn ngữ, văn hóa và bản sắc của các cộng đồng này.

Luật Thúc đẩy Đoàn kết và Tiến bộ Dân tộc, có hiệu lực từ ngày 1/7, nhằm xây dựng một bản sắc quốc gia "chung" giữa các nhóm dân tộc và "tăng cường sự gắn kết". Theo các nhà hoạt động nhân quyền, đạo luật này tạo cơ sở pháp lý để Bắc Kinh hợp thức hóa chính sách đồng hóa cưỡng bức các dân tộc thiểu số vốn đã được thực hiện từ lâu.

Ông Volker Türk, Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền, đã kêu gọi bãi bỏ đạo luật này. Phát biểu trước hội đồng vào ngày 15/6, ông cho rằng đạo luật có nguy cơ siết chặt hơn nữa các hạn chế đối với quyền tự do ngôn ngữ, giáo dục, tôn giáo, văn hóa, biểu đạt và hội họp.

Tại sự kiện bên lề của hội đồng diễn ra ngày 26/6, các đại diện người Tây Tạng và người Duy Ngô Nhĩ cho biết, theo quan điểm của họ, bản sắc văn hóa, tôn giáo và ngôn ngữ của cộng đồng mình đang bị hình sự hóa.

Xóa bỏ văn hóa

Theo bà Thinlay Chukki, đại diện của Đức Đạt Lai Lạt Ma và Chính quyền Trung ương Tây Tạng phụ trách Trung và Đông Âu, với đạo luật này, người Tây Tạng "không còn được pháp luật cho phép tồn tại nữa", đồng thời bà cho rằng đây là một hành động "diệt chủng văn hóa".

Bà nói với AFP rằng đạo luật này "đang hợp pháp hóa việc xóa bỏ người Tây Tạng với tư cách là một bản sắc Tây Tạng, một nền văn hóa Tây Tạng và một ngôn ngữ Tây Tạng".

Trung Quốc chính thức công nhận 55 nhóm dân tộc thiểu số trong lãnh thổ của mình, sử dụng hàng trăm ngôn ngữ và phương ngữ khác nhau. Chính phủ nước này hiện đã quy định tiếng Quan Thoại là ngôn ngữ giảng dạy tại các khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, bao gồm cả Tây Tạng.

Các quy định về ngôn ngữ trong đạo luật càng củng cố mối lo ngại đó. Điều 15 tái khẳng định tiếng Quan Thoại là ngôn ngữ giảng dạy chính trong trường học và tại các không gian công cộng, một sự thay đổi mà các nhà phê bình cho rằng đang đẩy tiếng Tây Tạng, tiếng Duy Ngô Nhĩ và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số khác ra khỏi lớp học, nơi trước đây chúng từng có vị thế chính thức.

Trẻ em đối mặt nguy cơ

Theo bà Chukki, hệ thống trường nội trú đã khiến nhiều trẻ em Tây Tạng bị tách khỏi ngôn ngữ và văn hóa của mình, và đạo luật mới tiếp tục luật hóa mô hình này. Chiến dịch Quốc tế vì Tây Tạng nhận định đạo luật này là đỉnh điểm của hàng thập kỷ chính sách đồng hóa mà Bắc Kinh trước tiên áp dụng thử nghiệm tại các khu vực Tây Tạng trước khi mở rộng trên phạm vi toàn quốc.

Một hệ thống trường nội trú tương tự cũng tồn tại ở Tân Cương, nơi Liên Hợp Quốc cho rằng có thể đã xảy ra các hành vi cấu thành tội ác chống loài người nhằm vào cộng đồng người Duy Ngô Nhĩ, vốn chủ yếu theo Hồi giáo. Trung Quốc bác bỏ cáo buộc này.

Bà Zumretay Arkin, Phó Chủ tịch Đại hội Duy Ngô Nhĩ Thế giới, cho biết Bắc Kinh muốn "phá vỡ toàn bộ bản sắc của chúng tôi, cắt đứt sự kết nối giữa các thế hệ". Theo bà, đạo luật mới "sẽ xóa bỏ hoàn toàn bản sắc, di sản và tôn giáo của người Duy Ngô Nhĩ", đồng thời ép buộc người Duy Ngô Nhĩ và các dân tộc thiểu số khác tiếp nhận bản sắc của người Hán.

Bà cho biết cộng đồng người Duy Ngô Nhĩ ở hải ngoại từ lâu đã phải đối mặt với hoạt động giám sát, quấy rối và sức ép nhằm vào thân nhân còn ở Trung Quốc. Theo bà, Điều 63 của đạo luật hiện đã tạo nền tảng pháp lý chính thức cho hình thức đe dọa xuyên quốc gia này.

Ông Bhuchung Tsering, Giám đốc bộ phận nghiên cứu và giám sát của Chiến dịch Quốc tế vì Tây Tạng, lên án điều mà ông gọi là một "chiến thuật hiểm độc nhắm vào những đứa trẻ nhỏ tuổi nhất và tách chúng khỏi nền văn hóa của mình", đồng thời dẫn các trường hợp cho thấy nhiều trẻ em Tây Tạng hiện đã không còn có thể trò chuyện với cha mẹ bằng ngôn ngữ của mình.

Ông đặc biệt nhấn mạnh hai điều khoản cần được xem xét cùng nhau: một điều khoản yêu cầu cha mẹ phải truyền đạt bản sắc dân tộc quốc gia mới cho con cái, và một điều khoản khác khuyến khích công dân tố giác các hành vi không tuân thủ đạo luật. "Điều này gần như buộc trẻ em phải tố cáo chính cha mẹ mình", ông nói.

Một đại diện của Trung Quốc tại sự kiện đã bảo vệ đạo luật này, đồng thời lên án "các quốc gia và tổ chức liên tục sử dụng vấn đề nhân quyền như một công cụ chính trị để bôi nhọ Trung Quốc".

Phản ứng quốc tế

Các diễn giả người Tây Tạng và người Duy Ngô Nhĩ kêu gọi các nhà ngoại giao và Liên Hợp Quốc gây sức ép buộc Trung Quốc bãi bỏ đạo luật này. Theo bà Arkin, Điều 63 có nguy cơ làm gia tăng "hoạt động đàn áp xuyên quốc gia nhằm vào những người bất đồng chính kiến, các nhà hoạt động và những người bảo vệ nhân quyền".

Ngày 3/7, Trung Quốc đã bác bỏ các chỉ trích này. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Quách Gia Côn kêu gọi các quốc gia "ngừng lan truyền thông tin sai lệch" về đạo luật, đồng thời cáo buộc một số chính phủ lợi dụng vấn đề dân tộc "làm cái cớ để can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Quốc".

Nghị viện châu Âu đã thông qua một nghị quyết vào cuối tháng 4 kêu gọi bãi bỏ đạo luật này, cho rằng việc thực thi đạo luật sẽ gây ra "những hậu quả nghiêm trọng" đối với quan hệ giữa Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc. Cơ quan này cũng lên án các hành vi đàn áp xuyên quốc gia nhằm vào các cá nhân trong phạm vi lãnh thổ EU và kêu gọi các quốc gia thành viên EU đình chỉ các hiệp định dẫn độ với Trung Quốc.

Ngày 1/7, chín nghị sĩ Mỹ, trong đó có nghị sĩ Cộng hòa và Dân chủ đứng đầu Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, đã lên án đạo luật này, cho rằng nó trao cho Bắc Kinh "quyền hạn gần như vô hạn để truy tố những người dám lên tiếng phản đối sự đàn áp của Bắc Kinh", đồng thời tiếp tục hợp thức hóa khuôn khổ đàn áp xuyên quốc gia của nước này.

Ông Keiji Furuya, thành viên đảng Dân chủ Tự do cầm quyền của Nhật Bản, cho rằng việc đạo luật có hiệu lực ngoài phạm vi lãnh thổ là điều mà "không một quốc gia dân chủ nào có thể chấp nhận".

Bộ Ngoại giao Liên bang Đức cho biết Berlin nhìn nhận đạo luật này với "quan ngại sâu sắc", đồng thời cho rằng các cá nhân và tổ chức ở ngoài lãnh thổ Trung Quốc "có thể bị truy tố một cách rõ ràng" theo các quy định của đạo luật.

[Phần II/II: Luật Đoàn kết Dân tộc của Trung Quốc]