Ayon kay Ha Er-rui | 2026-04-22

Lumagda ng bagong kasunduang pandepensa ang New Zealand at Cook Islands, na nagpapanumbalik sa ugnayan ng dalawang panig na nabahiran ng tensyon mula noong pumirma ang Cook Islands ng estratehikong kasunduan sa Tsina noong nakaraang taon nang hindi kumokonsulta sa Wellington.

Itinalaga ng deklarasyon ang bawat bansa bilang "partner of choice" at nagtatag ng mas malinaw na balangkas para sa kooperasyong pandepensa at panseguridad sa ilalim ng ilang dekada nilang ugnayang free association.

Nilagdaan sa Rarotonga noong unang bahagi ng Abril nina New Zealand Foreign Minister Winston Peters at Cook Islands Prime Minister Mark Brown, ito ay iniharap bilang bagong saligan para sa susunod na kooperasyon.

Sinabi ni Peters na nagbibigay ang kasunduan ng kalinawan sa isang relasyong naging kumplikado dahil sa nagbabagong sitwasyong pampulitika.

"Nilulutas ng deklarasyong ito ang dating kalituhan at nagbibigay-linaw sa dalawang pamahalaan para makasulong tayo nang nakatuon sa kinabukasan, at hindi sa nakaraan," aniya.

Inilahad ito ni Brown sa konteksto ng paggalang sa isa't isa: "Nilagdaan natin ang deklarasyong ito bilang bagong pundasyon na binuo sa kalinawan, sa pagkilala sa isa't isa, at sa paniniwalang ang dalawang bansa, magkaiba man ang laki ngunit pantay sa dignidad, ay makabubuo ng isang bagay na tunay na karapat-dapat pagtuunan ng pansin."

Tensyonadong ugnayan

Ang Cook Islands, na dating teritoryo ng New Zealand sa South Pacific, ay pumasok sa isang "free association" na kasunduan sa New Zealand noong 1965, kung saan nakamit nila ang sariling pamamahala habang nananatiling mamamayan ng New Zealand ang kanilang mga mamamayan. Sa ilalim ng balangkas na iyon, may obligasyon ang magkabilang panig na magkonsulta nang regular sa mga usaping pandepensa at panseguridad.

Nabahiran ng tensyon ang relasyong iyon noong 2025 nang pumirma ang Cook Islands ng kasunduang estratehikong pakikipagtulungan sa Tsina na sumasaklaw sa pagmimina sa ilalim ng dagat, kooperasyong panrehiyon, at pag-unlad ng ekonomiya -- nang walang paunang konsultasyon sa Wellington. Nagpahayag ang New Zealand ng "matinding pagkabahala" at pansamantalang itinigil ang humigit-kumulang NZ$29.8 milyon ($17.1 milyon) na taunang tulong-pinansyal.

Inaatasan ng bagong deklarasyon ang Cook Islands na unang lumapit sa New Zealand para sa anumang "hiling para sa suporta" sa mga isyung panseguridad, kabilang ang mga kaugnay ng "kritikal na imprastraktura" gaya ng mga daungan at telekomunikasyon.

Magbibigay din ang Cook Islands ng "maaga at komprehensibong abiso" sa New Zealand tungkol sa mga isyung panseguridad, habang binibigyan ang Wellington ng kapangyarihang hamunin ang anumang kasunduan sa mga "third party" na maaaring makapagpahina sa deklarasyon.

Salik ng Tsina

"Tsina isinantabi, NZ ibinalik kasunod ng bagong kasunduan sa Cook Islands," ayon sa headline ng 1News. Sinabi ng news website ng state-owned broadcaster ng New Zealand na TVNZ na "epektibong isinantabi" ng deklarasyon ang Tsina sa pamamagitan ng muling paggiit sa kahalagahan ng Wellington sa mga usaping panseguridad ng Cook Islands.

Sa ilalim ng deklarasyon, ang anumang kasunduang nilagdaan ng Cook Islands sa ibang mga bansa bago ang kasunduang ito ay maaari nang suriin ng Wellington kung ituturing na makakaapekto sa seguridad at depensa ng New Zealand o ng teritoryo sa anumang paraan.

Sinabi ni Peters na ang mga kasalukuyang kasunduan ng Cook Islands sa Tsina ay nahaharap na ngayon sa mga makabuluhang limitasyon. "Ang malinaw na interpretasyon nito ay ang mga tinatawag nating kasunduan ay mayroon na ngayong malalaking limitasyon," pahayag niya sa 1News.

"At isa rin itong mensahe sa gobyerno ng Tsina, na mayroon kaming mabuting relasyon, na may espesyal na ugnayan dito sa pagitan ng Tokelau, Niue, at Cook Islands at tayo ay bahagi nito. Iyon ang pangunahing punto na hindi nila (Tsina) kinilala noon."

Ang pagpapalakas ng presensya ng Tsina sa Pacific ay nagdulot ng pagkabahala sa rehiyon, lalo na sa mga isla na kakaunti ang populasyon sa South Pacific, kung saan ang maliliit na bansa ay may malalawak na exclusive economic zones na mayaman sa yamang-dagat at may malaking estratehikong halaga.

Tumugon ang Beijing sa deklarasyon sa pamamagitan ng panawagan na igalang ang awtonomiya ng mga bansa sa Pacific. Sinabi ng tagapagsalita ng Foreign Ministry na si Mao Ning na handa ang Tsina na ipagpatuloy ang pakikipagtulungan sa Cook Islands upang "palalimin ang praktikal na kooperasyon at tuluy-tuloy na itaguyod ang kapakanan ng ating mga mamamayan."

'Pamilya' vs. 'kaibigan'

Gayunpaman, nilinaw ni Brown ang pagkakaiba ng ugnayan ng Cook Islands sa New Zealand at ng relasyon nito sa Tsina.

Sa panayam noong Abril 21 sa Checkpoint ng RNZ, sinabi ni Brown na nananatiling "pamilya" ang New Zealand para sa Cook Islands at "marahil ang aming pinakamahalagang ugnayan" sa lahat ng aming mga katuwang sa pag-unlad.

Sa kabilang banda, inilarawan niya ang Tsina bilang "isang napakabuting kaibigan" na sumuporta sa mga pangunahing layunin sa pag-unlad ng Cook Islands, lalo na sa imprastraktura, sa loob ng halos 30 taon ng diplomatikong ugnayan.

Sinabi ni Anna Powles, isang associate professor sa Centre for Defense and Security Studies ng Massey University, na ang paghina ng relasyon sa mga nakaraang taon ay nagpapakita ng magkaibang interpretasyon ng mga obligasyon sa ilalim ng 2001 Joint Centenary Declaration.

Ayon sa kanya, higit pa rito ang layunin ng bagong kasunduan: "Ang layunin nito ay komprehensibong linawin na ang New Zealand ang pangunahing katuwang ng Cook Islands sa depensa at seguridad, at na ito ay relasyong malinaw na eksklusibo."