Ayon kay Liz Lagniton | 2026-05-12

Nanawagan ang mga lider ng ASEAN na pabilisin ang negosasyon para sa isang may bisa at malinaw na code of conduct sa South China Sea habang binibigyang-diin ang paggalang sa pandaigdigang batas, katatagan sa karagatan, at malayang paglalayag.

Muling nanawagan ang mga lider ng Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) na tapusin na agad ang isang may bisa at maipatutupad na code sa South China Sea, habang sinusubukan ng rehiyon na pamahalaan ang tumitinding tensyon sa dagat sa pagitan ng Tsina at ilang bansa sa Southeast Asia.

Inaangkin ng Tsina ang mahigit 80% ng South China Sea bilang teritoryo nito, kahit na ibinasura ito ng isang international tribunal noong 2016.

Naging pangunahing usapin ang isyu sa ika-48 na ASEAN Leaders’ Meeting and Related Summits sa Cebu, Pilipinas noong Mayo 8, kung saan nanawagan ang mga miyembrong bansa na pabilisin ang negosasyon para sa isang “epektibo at makabuluhang” code of conduct na naaayon sa pandaigdigang batas, kabilang ang 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS).

Lumalakas ang panawagang ito dahil patuloy ang mga komprontasyon at labanan sa pag-aangkin sa teritoryo sa South China Sea, na nagpapataas ng pangamba sa katatagan ng rehiyon, kalayaan sa paglalayag, at posibleng maling kalkulasyon sa isa sa pinakamataong ruta ng dagat sa mundo.

Legal na batayan

Sa pahayag ng ASEAN chair na inilabas noong Mayo 9, ikinatuwa ng mga lider ang ilang pag-usad sa negosasyon kasama ang Tsina, at hinikayat ang lubos na paggamit ng mga gabay na pinagtibay ng mga foreign minister ng Tsina at ASEAN noong 2023 para mapabilis ang pag-uusap.

Binibigyang-diin ng mga lider ng ASEAN ang pagpipigil sa sarili at mga hakbang para sa pagpapalakas ng tiwala, kasabay ng babala laban sa mga hakbang na maaaring magpalala ng tensyon sa pinag-aagawang karagatan.

Binigyang-diin sa pahayag ang mga praktikal na hakbang para maiwasan ang "mga aksidente, hindi pagkakaunawaan, at maling interpretasyon."

Muling pinagtibay ng mga lider ang suporta sa pagpapatupad ng 2002 Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea, isang non-binding na kasunduan sa pagitan ng ASEAN at Tsina, na nagsilbing gabay para maayos ang tensyon habang nagpapatuloy ang negosasyon para sa mas pormal na code.

Target ni Marcos

Sinabi ni Philippine President Ferdinand Marcos Jr., na siyang chair ng summit ngayong taon, na umaasa pa rin ang ASEAN na matatapos ang negosasyon bago matapos ang 2026, kahit mahirap pagsamahin ang iba’t ibang posisyon ng mga kasaping bansa at ng Tsina.

"Isa iyan sa ating inaasam bilang chair ng ASEAN para sa 2026, na sa pagtatapos ng taon ay mayroon na tayong code of conduct," sinabi ni Marcos sa mga mamamahayag matapos ang summit.

Sa pahayag na inilabas nitong Mayo 9, sinabi ni Marcos na "umaasa siya sa maagang pagtatapos ng isang epektibo at makabuluhang code of conduct na naaayon sa pandaigdigang batas, kabilang ang 1982 UNCLOS."

Inilarawan niya ang sitwasyon sa South China Sea na "lalong nagiging malabo," na nagpapahiwatig ng tumitinding kawalan ng katiyakan tungkol sa mga alitan sa karagatan ng rehiyon.

Sinabi ni Marcos na nakasalalay sa pagkumpleto ng code ang mas malawak na kooperasyon ng ASEAN at Tsina. Ayon sa kanya, mahihirapan pa ring gawing pormal ang mga kasunduan at sistema ng pagtutulungan kung wala pang malinaw na napagkakasunduang balangkas na magtatakda ng tamang pag-uugali sa mga pinag-aagawang katubigan.

Matagal nang pinag-uusapan ang code of conduct, kung saan paulit-ulit na nagpahayag ng suporta ang ASEAN at Tsina sa pagkakaroon ng isang may bisang kasunduan, pero hirap silang magkasundo sa mga detalye na tatanggapin ng lahat ng panig.

Magkakaiba ang naging paglapit ng mga kasaping bansa ng ASEAN sa Beijing, na nagpapakita ng iba't ibang antas ng kanilang ugnayang pang-ekonomiya, pangseguridad, at interes sa loob ng rehiyon.

Paulit-ulit na binigyang-diin sa pahayag ng summit ang kahalagahan ng pandaigdigang batas, lalo na ang UNCLOS. Ito ang nagsisilbing legal na batayan para sa mga karapatan sa pag-aari ng karagatan at mga karapatan sa paglalayag sa South China Sea.

Muling iginiit ng mga lider ng ASEAN ang kahalagahan ng kaligtasan ng mga mandaragat at barko, at ang pagpapanatili ng kalayaan sa paglalayag at paglipad.

Ayon sa pahayag, dapat manatiling "dagat ng kapayapaan, katatagan, kaunlaran, at napapanatiling umuunlad" ang karagatan.

Pagtutulungan sa usaping karagatan

Inanunsyo rin ng mga lider ng rehiyon ang pagtatatag ng ASEAN Maritime Center sa Pilipinas para palakasin ang pagtutulungan sa usaping karagatan. Ayon kay Marcos, layunin nito na suportahan ang kalayaan sa paglalayag sa South China Sea.

"Ang pangunahing dahilan ng pagkakaroon ng maritime center na ito ay hindi para komprontahin o labanan ang anumang puwersa o anumang bansa," sabi ni Marcos sa isang press briefing matapos pangunahan ang summit.

Itinatag ang center sa pamamagitan ng pagsisikap ng Pilipinas upang isulong ang "ligtas na paglalayag" ng mga bansang kasapi ng ASEAN, alinsunod sa ASEAN Declaration on Maritime Cooperation.

Bagama’t sinabi ni Marcos na hindi para sa komprontasyon ang maritime center, sinabi sa isang editorial ng Philippine Daily Inquirer noong Mayo 12 na maaari itong "posibleng makatulong na pigilan ang mas agresibong pagkilos ng Tsina laban sa mas maliliit nitong karatig-bansa" kung mabibigyan ito ng sapat na kapangyarihan at pondo para bantayan ang mga galaw sa South China Sea.

Ayon sa editorial, "panahon na para igiit ng ASEAN ang awtoridad nito" sa pagpapanatili ng kapayapaan sa pinag-aagawang ruta sa dagat. Inilarawan din nito ang South China Sea bilang mahalaga hindi lamang sa kabuhayan ng rehiyon kundi maging sa pandaigdigang kalakalan.