Tác giả: Jia Feimao | 2026-01-06

Tổng thống mới đắc cử của Honduras đã lên tiếng ủng hộ việc khôi phục quan hệ ngoại giao với Đài Loan, trong khi Đài Bắc cũng phát tín hiệu sẵn sàng tái thiết quan hệ. Nếu sự chuyển hướng này thành hiện thực, nó sẽ làm dấy lên triển vọng cạnh tranh mới giữa Đài Loan và Trung Quốc.

Việc kiểm phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống Honduras kết thúc vào cuối tháng 12, với chiến thắng thuộc về Nasry Asfura, ứng viên Đảng Quốc gia thân Đài Loan. Trước bầu cử, ông từng tuyên bố nếu đắc cử, ông sẽ tìm cách tái công nhận Đài Loan về mặt ngoại giao, đánh đổi quan hệ với Trung Quốc.

Trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg News hồi tháng 7 năm ngoái, chính trị gia kỳ cựu 67 tuổi nói rằng Honduras “tốt hơn gấp 100 lần” khi còn duy trì đầy đủ quan hệ với Đài Loan. Trong chiến dịch tranh cử sau đó, ông cam kết khôi phục quan hệ ngoại giao với Đài Bắc và theo đuổi quan hệ chặt chẽ hơn với Mỹ.

Honduras đã công nhận Trung Quốc và cắt quan hệ với Đài Loan năm 2023.

Xoay trục ngoại giao

Nếu Asfura giữ đúng các cam kết tranh cử, “Trung Quốc sẽ phải đối mặt với một sự đảo chiều ngoại giao hiếm hoi, với những hệ quả vượt xa Honduras”, Alonso Illueca, nghiên cứu viên không thường trú tại dự án độc lập China Global South Project, viết hồi tháng 12.

Theo ông, một sự chuyển hướng của Honduras có thể thúc đẩy các quốc gia Trung Mỹ khác xem xét lại quan hệ của họ với Đài Loan và Trung Quốc. Ông dẫn Panama và Costa Rica làm ví dụ, và lưu ý rằng các cuộc tranh luận đã bắt đầu và có thể tiếp tục định hình xu hướng ngoại giao trên toàn khu vực.

Năm 2023, Tổng thống Honduras Xiomara Castro đã cắt quan hệ với Đài Loan. Khi đó, Ngoại trưởng Đài Loan Joseph Wu cáo buộc chính quyền Castro đã yêu cầu tới 2,45 tỷ USD viện trợ từ Đài Loan, đồng thời “so sánh giá cả” với các gói hỗ trợ do Trung Quốc hứa hẹn.

Sức ép từ Bắc Kinh

Kể từ khi Đảng Dân Tiến (DPP) của Đài Loan, được biết đến với lập trường cứng rắn hơn với Bắc Kinh, giành lại ghế tổng thống năm 2016, Trung Quốc liên tục tìm cách lôi kéo các đồng minh của Đài Loan bằng những lời hứa về lợi ích kinh tế.

“Một số nước, sau khi không nhận được khoản viện trợ tài chính như Bắc Kinh đã hứa, đã quay lại với chúng tôi để thăm dò khả năng nối lại quan hệ ngoại giao, nhưng chúng tôi không thể chấp nhận điều đó”, một nguồn tin ngoại giao tại Đài Bắc nói với Focus.

Trong suốt cuộc cạnh tranh ngoại giao kéo dài giữa Đài Bắc và Bắc Kinh, không bên nào chấp nhận việc một chính quyền nước ngoài công nhận song song cả hai. Một số quốc gia đã nhiều lần đổi phe. Đảo quốc Thái Bình Dương Nauru đã hai lần thiết lập rồi cắt quan hệ với Đài Loan, và năm 2024 đã công nhận Trung Quốc lần thứ hai.

Quốc gia gần đây nhất thiết lập quan hệ ngoại giao với Đài Loan là Saint Lucia ở vùng Caribe, vào năm 2007.

Cách tiếp cận đang thay đổi tại Đài Bắc

Việc bảo toàn số lượng ngày càng ít các đồng minh ngoại giao đã là mối quan tâm của Đài Loan trong nhiều thập kỷ.

Ma Ying-jeou, thuộc Quốc Dân Đảng – đối thủ chính của DPP – đã duy trì một “đình chiến ngoại giao” với Bắc Kinh trong nhiệm kỳ tổng thống 2008 - 2016. Thái Anh Văn, đảng viên DPP và là tổng thống giai đoạn 2016 - 2024, theo đuổi cách tiếp cận thận trọng và “không khiêu khích”.

Vẫn theo nguồn tin ngoại giao tại Đài Bắc, bà Thái không tìm cách cạnh tranh với Bắc Kinh về số lượng đồng minh ngoại giao, mà tránh những khiêu khích không cần thiết và tập trung củng cố quan hệ với các đối tác cùng chí hướng.

Tuy nhiên, Tổng thống Lại Thanh Đức dường như có những tham vọng rộng lớn hơn.

Việc ông Lại nỗ lực khôi phục đầy đủ quan hệ với Honduras có khả năng sẽ khiến Trung Quốc trả đũa, Huang Kwei-Bo, giáo sư ngoại giao thuộc Đại học Chính trị Quốc gia tại Đài Bắc, nói với Focus.

Theo ông, Trung Quốc sẽ tìm cách bù đắp bất kỳ tổn thất nào như vậy bằng cách nhắm vào 12 đồng minh ngoại giao còn lại của Đài Loan. Saint Vincent và Grenadines có vẻ là mục tiêu khả dĩ nhất tại khu vực Caribe, ông nói thêm.

Trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông Đài Loan hồi tháng 10 năm ngoái, Ngoại trưởng Lin Chia-lung cho biết: “Một số quốc gia thực sự muốn thiết lập quan hệ ngoại giao thực chất với Đài Loan. Nếu hai bên đồng thuận, thì việc thiết lập quan hệ ngoại giao là có thể”.

Phát biểu với Liberty Times vào tháng 12, ông Lin bày tỏ hy vọng rằng các nước ủng hộ như Mỹ có thể hỗ trợ việc khôi phục đầy đủ quan hệ giữa Đài Loan và Honduras.

Cái giá về kinh tế

Theo trang tin Centroamérica360 của Honduras, Asfura sắp phải đối mặt với một lựa chọn chiến lược giữa việc công nhận Bắc Kinh hay Đài Bắc, một quyết định mà dự kiến sẽ định hình quan hệ của Honduras với cả Mỹ và Trung Quốc.

Honduras đã mất đi những lợi ích hữu hình sau khi cắt quan hệ với Đài Loan, bao gồm hỗ trợ kỹ thuật, các chương trình đào tạo và quyền tiếp cận thị trường ưu đãi, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, cựu bộ trưởng nông nghiệp Germán Pérez nói với La Prensa de Honduras vào tháng 1.

Ông nói thêm rằng Trung Quốc không cung cấp sự bù đắp tương đương. Pérez dẫn số liệu của ngân hàng trung ương cho thấy nhập khẩu từ Trung Quốc tăng lên trong khi xuất khẩu vẫn hạn chế sau khi Honduras bẻ lái ngoại giao.