Tác giả: Zarak Khan | 2026-04-21

Sự liên kết công nghệ ngày càng sâu giữa Trung Quốc và Iran đang tái định hình cán cân quân sự ở Trung Đông, khi các hệ thống giám sát và định vị tiên tiến của Bắc Kinh giúp tăng cường khả năng tiến hành các đòn tấn công chính xác của Tehran.

Sự hợp tác này đã giúp Iran cải thiện độ chính xác của tên lửa và máy bay không người lái, làm dấy lên lo ngại về mức độ sát thương ngày càng gia tăng trong các hoạt động của nước này đối với cả mục tiêu quân sự lẫn dân sự.

Hỗ trợ kín đáo

Trong khi các hoạt động chuyển giao vũ khí quy mô lớn từ Trung Quốc sang Iran suy giảm sau các chế tài quốc tế trong những năm 1990 và 2000, sự hỗ trợ hiện nay đã chuyển sang các kênh ít công khai hơn. Theo bản tin của New York Times ngày 15/4, sự hỗ trợ của Bắc Kinh hiện nay "dưới hình thức các linh kiện có thể được sử dụng trong cả công nghệ dân sự lẫn tên lửa và máy bay không người lái".

Vào tháng 2/2025, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với sáu thực thể có trụ sở tại Trung Quốc và Hồng Kông, bị cáo buộc thu mua vật liệu phục vụ các chương trình tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran, qua đó nhấn mạnh quan ngại của Washington về các chuỗi cung ứng gián tiếp duy trì năng lực quân sự của Tehran.

Hợp tác quân sự giữa Trung Quốc và Iran đã trở nên sâu sắc hơn kể từ khi hai nước ký thỏa thuận hợp tác toàn diện năm 2021, trong đó các nhà phân tích ghi nhận sự gia tăng tốc độ phối hợp trước các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, bắt đầu từ ngày 28/2.

Chuỗi tấn công

Các đánh giá mới xuất hiện cho thấy vai trò của Trung Quốc không chỉ dừng ở việc cung cấp vật chất. Một bản tin ngày 20/3 của Small Wars Journal cho biết Bắc Kinh đã "đóng góp đáng kể trong việc hỗ trợ tình báo, dẫn đường vệ tinh, hệ thống radar và công nghệ tác chiến điện tử giúp tăng cường năng lực nhắm mục tiêu của Iran".

Hình ảnh vệ tinh thương mại của Trung Quốc, hệ thống định vị BeiDou và các công nghệ lưỡng dụng khác đang giúp Iran thiết lập các chuỗi giám sát, theo dõi và dẫn đường trong một chuỗi tiêu diệt hiện đại -- điều mà Tehran sẽ khó duy trì nếu không có sự hậu thuẫn từ Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Lầu Năm Góc cho biết vào tháng 12 rằng các công ty vệ tinh thương mại có trụ sở tại Trung Quốc đã tham gia trao đổi kinh doanh với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), làm gia tăng quan ngại rằng các tài sản không gian và công nghệ vốn mang tính dân sự của Trung Quốc đang được đưa vào hệ thống nhắm mục tiêu của Iran.

Vệ tinh tiết lộ vị trí mục tiêu

Cốt lõi của năng lực đang phát triển này là sự tích hợp các nền tảng vệ tinh thương mại với hạ tầng định vị của Trung Quốc.

Công ty Trung Quốc MizarVision đã công bố hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao về các tài sản quân sự của Mỹ và đồng minh trong khu vực, làm dấy lên quan ngại của các quan chức quốc phòng phương Tây về những hệ quả tác chiến của thông tin tình báo thương mại. Các nền tảng như vậy có thể giúp Iran nhắm mục tiêu vào các vật thể "chỉ nhỏ tới 0,3 mét vuông", các chuyên gia quân sự nói với ABC News ngày 6/4.

"Chúng tôi đang chứng kiến các mục tiêu, bao gồm một máy bay E-3 Sentry của Mỹ, bị tấn công với độ chính xác đáng kinh ngạc. Lực lượng của chúng tôi sẽ xem mối đe dọa này một cách rất nghiêm túc -- và hoàn toàn có cơ sở", Thiếu tướng Gus McLachlan, một cựu tướng quân đội Australia, cho biết, dẫn ví dụ về một cuộc tấn công vào máy bay chỉ huy–kiểm soát của Mỹ tại một căn cứ không quân ở Ả Rập Xê Út vào cuối tháng 3.

Vào tháng 2, MizarVision công bố hình ảnh vệ tinh cho thấy 11 máy bay chiến đấu F-22 của Mỹ được triển khai tại Căn cứ không quân Uvda của Israel, tờ The Times of Israel đưa tin ngày 26/2, nhấn mạnh mức độ mà thông tin tình báo nguồn mở hoặc thương mại đang tiết lộ các vị trí quân sự nhạy cảm.

BeiDou dẫn đường tên lửa

Các nhà phân tích ngày càng chỉ ra khả năng Iran sử dụng Hệ thống định vị vệ tinh BeiDou của Trung Quốc như một yếu tố giúp cải thiện dẫn đường tên lửa.

Hệ thống này, vốn là giải pháp thay thế của Bắc Kinh cho Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS), cung cấp các dịch vụ định vị, dẫn đường và thời gian trên phạm vi toàn cầu và đã trở thành một trụ cột trong hoạt động mở rộng ảnh hưởng công nghệ của Trung Quốc.

Trong bối cảnh cuộc xung đột đang diễn ra, các tên lửa của Iran "chính xác hơn so với cuộc chiến xảy ra tám tháng trước, đặt ra nhiều câu hỏi về các hệ thống dẫn đường của những tên lửa này", Alain Juillet, cựu giám đốc tình báo của cơ quan tình báo đối ngoại Pháp, nói với podcast độc lập Tocsin của Pháp vào tháng 3.

Ngoài tác động trực tiếp trên chiến trường, cuộc xung đột cũng mang lại cho Bắc Kinh cơ hội thử nghiệm và hoàn thiện các hệ thống của mình trong điều kiện thực chiến. Các nhà nghiên cứu cho rằng dữ liệu thu được từ các hoạt động của Iran có thể giúp Trung Quốc đánh giá hiệu quả công nghệ của mình trước các nền tảng quân sự phương Tây tiên tiến.

Cuộc xung đột cho phép Trung Quốc "đánh giá hiệu quả các hệ thống của mình khi đối đầu với các máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm của Mỹ như F-35", ông Theo Nencini, nghiên cứu viên tại nền tảng nghiên cứu ChinaMed Project, nói với Al Jazeera vào tháng 3. Ông cũng lưu ý rằng cuộc xung đột đã giúp Trung Quốc thu thập dữ liệu quan trọng về năng lực của Mỹ trong việc đánh chặn các tên lửa và máy bay không người lái của Iran được dẫn đường bởi BeiDou.

Chi phí bắt đầu phản tác dụng

Các nhà phân tích cho rằng những lợi ích chiến lược từ quan hệ đối tác Iran–Trung Quốc có thể bị bù trừ bởi chi phí kinh tế ngày càng gia tăng.

Trong khi Bắc Kinh duy trì các mối quan hệ giúp Iran vượt qua chiến tranh và các lệnh trừng phạt, chính quyền Trung Quốc vào đầu tháng 4 đã giới hạn mức tăng giá nhiên liệu ở mức 420 nhân dân tệ mỗi tấn đối với xăng và 400 nhân dân tệ đối với dầu diesel -- thấp hơn nhiều so với mức tăng 800 nhân dân tệ và 770 nhân dân tệ mà cơ chế định giá của Trung Quốc lẽ ra sẽ áp dụng, theo bản tin ngày 7/4 của Wall Street Journal.

Động thái này cho thấy rõ nghịch lý chính trị đối với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình khi chi phí hỗ trợ Tehran tác động trở lại tới người tiêu dùng trong nước.

CNN đưa tin ngày 11/4 rằng tình báo Mỹ cho biết Trung Quốc đang chuẩn bị chuyển giao các hệ thống MANPADS mới, tức tên lửa phòng không vác vai, cho Iran trong vòng vài tuần tới, cho thấy sự hỗ trợ của Bắc Kinh có thể đang vượt ra ngoài phạm vi công nghệ lưỡng dụng, tiến tới các nỗ lực trực tiếp hơn nhằm giúp Tehran bổ sung năng lực phòng thủ.

Bản tin CNN này cũng cho biết có dấu hiệu Bắc Kinh đang tìm cách vận chuyển lô hàng qua các nước thứ ba nhằm che giấu nguồn gốc.