Nguồn: AFP và Focus | 2026-05-18

SYDNEY -- Một cựu lãnh đạo từng ủng hộ quan hệ với Đài Loan và một người chỉ trích Trung Quốc đã giành được các chức vụ quan trọng trong chính phủ mới của Quần đảo Solomon, báo hiệu sự thay đổi đối với quốc gia Nam Thái Bình Dương vốn là một trong những nước ủng hộ gần gũi nhất của Bắc Kinh.

Thủ tướng Quần đảo Solomon, ông Matthew Wale, đã được các nghị sĩ bầu vào ngày 15/5, sau khi người tiền nhiệm thất bại trong cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm.

Những thay đổi lãnh đạo tại quần đảo có vị trí chiến lược này, nằm cách Australia 1.600 km về phía đông bắc, luôn được các nhà ngoại giao phương Tây theo dõi chặt chẽ.

Trung Quốc và đồng minh của Mỹ là Australia là những nhà tài trợ và đối tác an ninh lớn nhất của Quần đảo Solomon, đồng thời cạnh tranh ảnh hưởng tại quốc gia này. Ông Wale đã bổ nhiệm cựu thủ tướng Rick Hou làm bộ trưởng ngoại giao, và Peter Kenilorea làm bộ trưởng Kế hoạch Quốc gia và Điều phối Phát triển, phụ trách làm việc chặt chẽ với các quốc gia tài trợ.

Kenilorea là thành viên của Liên minh Liên nghị viện về Trung Quốc, một nhóm nghị sĩ toàn cầu có quan điểm chỉ trích Bắc Kinh.

"Trung Quốc có thể sẽ cảm thấy ông ấy khá khó xử", James Batley, cựu cao ủy Australia tại Quần đảo Solomon, nói với AFP về Kenilorea. "Ông ấy sẽ ưu tiên tính minh bạch".

Quan hệ với Trung Quốc gây tranh cãi

Ông Wale, người phản đối một thỏa thuận an ninh gây tranh cãi năm 2022 với Trung Quốc, sau đó đã phản đối việc hủy bỏ thỏa thuận này vì cho rằng việc đó sẽ tạo ra "những vấn đề không cần thiết", theo Đài Phát thanh Truyền hình Australia (ABC). Tuy nhiên, ông có thể sẽ thúc đẩy việc tăng cường tính minh bạch liên quan đến thỏa thuận này.

Các bổ nhiệm nội các của ông Wale "gửi đi một tín hiệu" về sự hoài nghi của ông đối với Bắc Kinh, ông Batley nói thêm. Tuy nhiên, "rất khó có khả năng [Quần đảo] Solomon sẽ đảo ngược quyết định về quan hệ với Trung Quốc".

Ông Hou từng giữ chức thủ tướng từ năm 2017 đến 2019, ngay trước khi Quần đảo Solomon chuyển quan hệ ngoại giao từ Đài Loan sang Trung Quốc vào năm 2019. Ông từng chỉ trích quyết định chuyển hướng này.

Là cựu thống đốc ngân hàng trung ương, ông Hou "có kinh nghiệm trong quan hệ quốc tế và sẽ không dễ bị gây áp lực", ông Batley nói.

Các đặc phái viên từ Trung Quốc và Australia đã gặp ông Wale ngày 16/5.

Ông Wale nói với Đại sứ Trung Quốc Thái Vỹ Minh rằng Quần đảo Solomon cam kết với nguyên tắc “Một Trung Quốc” và dự định hợp tác chặt chẽ với Trung Quốc để mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân, theo thông cáo của Chính phủ Quần đảo Solomon ngày 18/5.

Trong cuộc gặp với Cao ủy Australia Jeff Roach, ông Wale "khuyến khích Australia suy nghĩ lớn và dài hạn để tiếp tục phát triển và nuôi dưỡng quan hệ đối tác", văn phòng Thủ tướng cho biết.

Thông cáo cũng cho biết Australia trong nhiều thập kỷ là nhà tài trợ lớn nhất và là đối tác phát triển được lựa chọn.

Lệnh cấm xuất khẩu cá heo

Ông Wale đã công bố việc khôi phục lệnh cấm xuất khẩu cá heo sống, một động thái được các tổ chức môi trường hoan nghênh.

Trước đó, chính phủ đã bãi bỏ lệnh cấm buôn bán kéo dài hàng thập kỷ vào ngày 14/5, đúng ngày Thủ tướng Jeremiah Manele bị phế truất.

Nhà hoạt động môi trường tại Honiara, Lawrence Makili, nói với AFP rằng ông hoan nghênh hành động nhanh chóng nhằm ngăn chặn nạn buôn bán cá heo.

Ông nói: "Đây là quyết định đúng đắn, không chỉ để cứu cá heo mà còn để bảo vệ ngành công nghiệp cá ngừ".

Một công ty đã nộp đơn xin bắt và xuất khẩu 50 con cá heo, điều mà các tổ chức môi trường cảnh báo sẽ gây rủi ro cho uy tín quốc tế của ngành công nghiệp cá ngừ của Quần đảo Solomon, một trong những nguồn thu lớn nhất của nước này.

Mặc dù những người săn cá heo ở Malaita từ lâu đã có truyền thống giết các loài động vật biển này để lấy răng, nhưng việc bắt và xuất khẩu cá heo sang các thủy cung ở Trung Quốc trong thời gian gần đây đã bị giám sát chặt chẽ hơn.