Tác giả: Zarak Khan | 2026-05-21

Các vùng biển quốc tế gần Malaysia đã nổi lên như một mặt trận trọng yếu trong chiến dịch của Mỹ nhằm cắt nguồn thu từ dầu mỏ của Iran, khi Tehran ngày càng dựa vào các mạng lưới hàng hải bí mật tại Đông Nam Á để né tránh trừng phạt và duy trì nền kinh tế trước áp lực ngày càng gia tăng từ phương Tây.

Bất chấp việc Mỹ siết chặc giám sát hải quân đối với các cảng và tuyến vận tải của Iran gần eo biển Hormuz, Tehran vẫn tiếp tục vận chuyển dầu thô bằng một “hạm đội bóng tối” đông đảo hoạt động khắp các vùng biển Đông Nam Á, theo các nhà phân tích hàng hải.

Phần lớn các hoạt động tập trung gần bang Johor ở phía nam Malaysia, nơi các vụ chuyển hàng từ tàu sang tàu được thực hiện bên ngoài các tuyến vận tải đông đúc, ngày càng khó bị theo dõi.

Kết quả phong tỏa còn rời rạc

Từ khi Mỹ bắt đầu phong tỏa ngày 13/4 nhằm bóp nghẹt các nguồn thu của Iran, lực lượng Mỹ đã chuyển hướng 85 tàu tìm cách né tránh lệnh phong tỏa, CENTCOM cho biết hôm 18/5.

Giới chức Mỹ cũng nhiều lần áp đặt trừng phạt đối với các công ty vận tải biển, môi giới và bảo hiểm có liên hệ với hoạt động thương mại này.

Tuy nhiên, việc thực thi vẫn là một thách thức vì nhiều hoạt động diễn ra tại các vùng biển quốc tế ít được giám sát và liên quan đến các mạng lưới sở hữu chồng chéo.

Bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ, “khoảng 30 tàu treo cờ Iran vẫn tiếp tục hoạt động công khai trên các tuyến hàng hải, cảng biển và khu neo đậu trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”, tổ chức vận động có trụ sở tại Mỹ United Against Nuclear Iran (UANI) cho biết hôm 18/5.

Điểm nóng của hạm đội ma

Các nhà phân tích hàng hải và dữ liệu theo dõi vệ tinh cho thấy các tàu chở dầu liên quan đến hạm đội bóng tối của Iran ngày càng neo đậu nhiều gần khu neo đậu Eastern Outer Port Limits (EOPL).

Khu vực hàng hải trọng yếu này trên Biển Đông nằm cách bờ bán đảo Malaysia khoảng 45 dặm, bên trong vùng đặc quyền kinh tế của nước này.

Khu vực này nằm dọc một trong những tuyến thương mại hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới và ở khoảng giữa Iran và Trung Quốc, quốc gia mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.

Các vùng biển ngoài khơi bang Johor phía nam Malaysia đã trở thành một trung tâm hạm đội bóng tối lớn của Iran, gồm những tàu chở dầu cũ kỹ thường tắt hệ thống theo dõi, che giấu hồ sơ sở hữu và chuyển dầu trên biển nhằm che giấu nguồn gốc dầu mỏ. Các nhà quan sát cho biết phần lớn số dầu này được chuyển tới Trung Quốc.

Hoạt động phi pháp tăng mạnh

Dữ liệu do UANI tổng hợp cho thấy hoạt động trong khu vực đã tăng mạnh kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bắt đầu ngày 28/2.

Theo UANI, ít nhất 32 tàu chở dầu treo cờ Iran đã tiến vào vùng biển Đông Nam Á hướng tới khu neo đậu EOPL ngoài khơi bang Johor của Malaysia. Đồng thời, tổ chức này cũng ghi nhận ít nhất 35 tàu chở dầu treo cờ Iran quay trở về Iran trong tình trạng rỗng hàng từ khu neo đậu EOPL của Malaysia và các tuyến hàng hải Đông Nam Á xung quanh.

Theo UANI, tàu treo cờ Iran VELON 1, vốn bị Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt, dự kiến cập cảng Klang của Malaysia ngày 29/5 sau khi rời Nga ngày 23/4.

Một tàu chở dầu treo cờ Iran khác mang tên HUGE, được cho là chở dầu Iran tới Trung Quốc, đã bị theo dõi hôm 13/5 khi di chuyển theo hướng bắc qua Biển Đông sau khi dường như rời Iran khi lệnh phong tỏa được áp đặt.

UANI cho biết con tàu dường như đi theo tuyến đường kém hiệu quả về kinh tế qua eo biển Lombok của Indonesia trong khi vẫn bật tín hiệu Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS). Chiến thuật này dường như nhằm tránh bị lực lượng Mỹ chặn bắt tại các eo biển Malacca và Singapore.

Tổ chức này cho biết họ đã ghi nhận ít nhất 43 vụ chuyển dầu Iran từ tàu sang tàu tại khu neo đậu EOPL, nơi họ gọi là “điểm nóng của hạm đội ma”, nằm cách bờ biển Malaysia khoảng 45 dặm. Theo UANI, toàn bộ các vụ trung chuyển này đều được phát hiện qua ảnh vệ tinh.

Malaysia có thể làm nhiều hơn

Theo UANI, Malaysia có thể thực thi các quy định yêu cầu thông báo trước đối với các hoạt động chuyển hàng từ tàu sang tàu, ngăn chặn các công ty Malaysia hỗ trợ tàu bị trừng phạt và buộc các tàu hoạt động trong vùng biển nước này phải có bảo hiểm đầy đủ đối với tai nạn và sự cố tràn dầu.

“Với việc không hành động, Malaysia đang tạo điều kiện cho mô hình kinh doanh này của Iran, Trung Quốc và các tác nhân thuộc hạm đội bóng tối”, Charlie Brown, cố vấn cấp cao của UANI, nói với hãng tin Associated Press (AP) hôm 14/5.

Ông cho rằng Malaysia có nguy cơ trở thành “một bên hỗ trợ thay vì chỉ đơn thuần là điểm trung chuyển” cho các hoạt động phi pháp.

Tuy nhiên, chính phủ Malaysia khẳng định nhiều hoạt động chuyển hàng diễn ra ngoài lãnh hải nước này và tại các khu vực xa xôi nằm ngoài tầm bao phủ radar.

“Việc lựa chọn những địa điểm như vậy nhằm khai thác các khoảng trống về quyền tài phán và hạn chế các biện pháp thực thi trực tiếp của giới chức địa phương”, ông Mohamad Rosli Abdullah, Tổng giám đốc Cơ quan Thực thi Hàng hải Malaysia, nói với AP.