Tác giả: Wu Qiaoxi | 2026-05-29

Những tuyên bố về tình hữu nghị Việt-Trung không đi đôi với những động thái của hai nước trên Biển Đông.

Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm đã thăm Trung Quốc hồi tháng 4 trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên kể từ khi nhậm chức. Một tuyên bố chung được đưa ra trong chuyến thăm đã cam kết tăng cường hợp tác chiến lược toàn diện sâu rộng hơn và nhắc lại tầm quan trọng của việc kiểm soát các tranh chấp trên biển.

Tuy nhiên, thiện chí ngoại giao này lại trái ngược với cuộc cạnh tranh không ngừng ở Biển Đông. Việt Nam vẫn đang duy trì tốc độ bồi đắp đảo nhanh chóng tại quần đảo Trường Sa cùng lúc chuyển dịch trọng tâm dần sang việc phát triển cơ sở hạ tầng, theo phân tích mới từ một tổ chức nghiên cứu của Mỹ.

Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI), thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), thông tin rằng, hình ảnh vệ tinh được công bố vào tháng 5 ghi nhận Việt Nam vẫn tiếp tục nạo vét và bồi đắp đảo kể từ thời điểm thực hiện đo đạc các dữ liệu vào tháng 3/2025.

Việt Nam đã tạo thêm khoảng 534 mẫu Anh (khoảng 216 héc-ta) đất mới trong năm qua, nâng tổng diện tích đất bồi đắp lên khoảng 2.771 mẫu Anh (tương đương hơn 1.121 héc-ta).

Vì thế, Đá Thuyền Chài (Barque Canada Reef) đã trở thành tiền đồn lớn nhất của Việt Nam tại Biển Đông.

Đẩy mạnh xây dựng hạ tầng

Việt Nam cũng đang xây dựng cơ sở hạ tầng chuyên dụng tại những tiền đồn lớn hơn của mình. Hình ảnh vệ tinh cho thấy Hà Nội đã lắp đặt một đài dẫn đường hàng không vô tuyến đa hướng trên Đá Thuyền Chài, sử dụng các thiết bị tương tự như hệ thống dẫn đường đã được lắp đặt tại các sân bay của Trung Quốc ở quần đảo Trường Sa.

Hệ thống này có thể thực hiện năng lực dẫn đường hàng không chính xác trong phạm vi bán kính khoảng 100 hải lý.

Theo tổ chức nghiên cứu Chatham House tại London, kế hoạch bồi đắp của Việt Nam đã được tiến hành đối với 21 bãi đá, rạn san hô và bãi cát mà nước này đang kiểm soát tại quần đảo Trường Sa. Việt Nam đang nhanh chóng phát triển các cảng biển, đường băng hàng không và những cơ sở quân sự khác trên các thực thể đó.

Hồi tháng 3 vừa qua, học giả Bill Hayton của Chương trình châu Á - Thái Bình Dương thuộc Viện Chatham House, đánh giá: "Chương trình tổng thể này rất lớn và cho thấy Việt Nam đang chi một khoản tiền lớn để bảo vệ các vị trí của mình tại Trường Sa".

Việt Nam hiện đang vận hành 15 bến cảng tại quần đảo Trường Sa, trong đó có 11 cảng được xây mới kể từ năm 2021. Các cơ sở mới cũng đang được xây dựng tại đảo Sinh Tồn Đông (Grierson Reef), Đá Núi Thị (Petley Reef) và Đá Nam (South Reef).

Rút ngắn khoảng cách

Hoạt động mở rộng của Việt Nam vào đầu năm 2025 đã có lúc gần như bắt kịp tốc độ bồi đắp của Trung Quốc. Tuy nhiên, sau đó Trung Quốc đã bắt đầu bồi đắp tại Đá Antelope, vì thế khoảng cách này lại bị nới rộng.

Theo AMTI, hoạt động tại Đá Antelope (thuộc quần đảo Hoàng Sa) – dự án bồi đắp đáng chú ý đầu tiên của Trung Quốc kể từ năm 2017 – có thể tạo ra một hòn đảo nhân tạo có kích thước ngang bằng hoặc lớn hơn Đá Vành Khăn (Mischief Reef). Đá Antelope có khả năng sẽ trở thành thực thể lớn nhất của Trung Quốc trên Biển Đông.

Hà Nội đã lên án hoạt động xây dựng của Trung Quốc tại Đá Antelope là "hoàn toàn bất hợp pháp và vô căn cứ".

Hiện nay, tổng diện tích đất nhân tạo của Trung Quốc tại quần đảo Trường Sa hiện vào khoảng 5.460 mẫu Anh (khoảng gần 2.210 héc-ta), trong khi nước này đã phá hủy ước tính khoảng 6.224 mẫu Anh (khoảng 2.519 héc-ta) rạn san hô thông qua các hoạt động bồi đắp.

Các hoạt động nạo vét và bồi đắp mà Việt Nam tiến hành cũng đã phá hủy khoảng 4.120 mẫu Anh (khoảng hơn 1.667 héc-ta) rạn san hô tại quần đảo Trường Sa, bằng 66% tổng diện tích rạn san hô mà Trung Quốc đã phá hủy.

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với hầu hết khu vực Biển Đông, một tuyên bố đã bị bác bỏ bởi một phán quyết trọng tài quốc tế vào năm 2016. Năm ngoái, Bắc Kinh tuyên bố nước này phản đối việc Việt Nam xây dựng tại Đá Nam, thực thể mà họ coi là lãnh thổ của Trung Quốc.

Tác động trong tương lai

AMTI cho biết, trọng tâm của cuộc cạnh tranh đang chuyển dịch nhanh chóng từ việc bồi đắp đất sang phát triển cơ sở hạ tầng.

Tổ chức này cho biết: "Với việc hầu hết các đảo mở rộng của Hà Nội hiện đã hình thành đầy đủ, quá trình chuyển sang xây dựng cơ sở hạ tầng đã bắt đầu".

"Tuy nhiên, phải đến khi các cơ sở này được hoàn tất và các lực lượng quân sự cùng lực lượng thực thi pháp luật của Việt Nam bắt đầu vận hành ở đó thì những ảnh hưởng đầy đủ từ hoạt động mở rộng của Hà Nội mới thực sự bộc lộ rõ rệt".

Các nhà nghiên cứu nhận định, xu hướng này có thể gây ra những hệ lụy lớn hơn trong khu vực.

Nitya Labh, nhà nghiên cứu tại Chatham House bình luận:"Điều này đã mở ra chiếc hộp Pandora, có thể dẫn đến cuộc chạy đua xây dựng đảo mang tính cạnh tranh ở Biển Đông".