Tác giả: Ha Er-rui | 2026-07-08

Đảo quốc Solomon đang tìm cách loại bỏ một số nội dung trong chương trình hợp tác trị an với Trung Quốc khi chính phủ mới tiến hành rà soát lại thỏa thuận an ninh gây tranh cãi đã ký năm 2022 với Bắc Kinh, và tìm cách cải thiện quan hệ với các đối tác phát triển.

Trong chuyến thăm Canberra vào tháng 6, Thủ tướng Matthew Wale đã nói với các nhà lãnh đạo Australia rằng chính phủ của ông sẽ xem xét lại thỏa thuận do chính phủ tiền nhiệm ký kết, và sẽ làm lại mối quan hệ với Australia, theo tờ Sydney Morning Herald.

Bộ trưởng Quy hoạch Quốc gia và Điều phối Phát triển Đảo quốc Solomon Peter Kenilorea Jr. nói với tờ báo rằng chính phủ mới dự định từ bỏ lập trường thân Trung Quốc của chính quyền trước và theo đuổi "tái cân bằng quan hệ" với các đối tác phát triển.

Trọng tâm điều chỉnh là giảm vai trò của cảnh sát Trung Quốc trong lĩnh vực an ninh nội địa của Đảo quốc Solomon.

Thỏa thuận an ninh

Những năm gần đây, Bắc Kinh đã mở rộng hợp tác với các đảo quốc Thái Bình Dương nhằm mở rộng tầm ảnh hưởng chiến lược ra ngoài "chuỗi đảo thứ nhất" do Mỹ dẫn dắt. Đảo quốc Solomon đã trở thành một trong những mục tiêu trọng điểm của nỗ lực này.

Đảo quốc Solomon không có quân đội, chỉ có cảnh sát. Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), an ninh nội bộ và gắn kết xã hội được xác định là những ưu tiên trong Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2020 của nước này, khiến Honiara tìm kiếm hợp tác an ninh với các đối tác nước ngoài bất kể khuynh hướng chính trị.

Đảo quốc Solomon đã ký một thỏa thuận khung về an ninh với Trung Quốc năm 2022, cho phép Bắc Kinh hỗ trợ huấn luyện lực lượng cảnh sát của mình. Bản thỏa thuận chưa bao giờ được công khai.

Tuy nhiên, theo các ảnh chụp màn hình bản dự thảo mà Giáo sư nghiên cứu an ninh Anna Powles thuộc một trường đại học ở New Zealand đăng trên Twitter năm 2022, văn kiện này cho phép Đảo quốc Solomon yêu cầu Trung Quốc cử "cảnh sát, cảnh sát vũ trang, quân nhân và các lực lượng thực thi pháp luật cũng như lực lượng vũ trang khác" đến khôi phục trật tự xã hội và bảo vệ các dự án và công dân Trung Quốc tại Đảo quốc Solomon.

Australia và New Zealand vốn là hai nước cung cấp phần lớn hỗ trợ cho lực lượng cảnh sát của Đảo quốc Solomon.

Từ sau thỏa thuận 2022, hoạt động huấn luyện của cảnh sát Trung Quốc tại đảo quốc này đã mở rộng nhanh chóng. Theo IISS, từ năm 2022 đến nay, Trung Quốc đã tổ chức ít nhất 70 chương trình đào tạo cho Đảo quốc Solomon, bao gồm các khóa dành cho cảnh sát cấp tỉnh và các khóa đào tạo tổ chức tại Trung Quốc.

Cảnh sát cộng đồng

Trung Quốc đã đưa vào Đảo quốc Solomon mô hình cảnh sát cộng đồng mà các nhà phân tích cho rằng vượt quá phạm vi hỗ trợ cảnh sát từ nước ngoài trước đây.

Từ năm 2025, cảnh sát Trung Quốc thúc đẩy việc lấy vân tay, đăng ký hộ khẩu tại Đảo quốc Solomon và khuyến khích người dân giám sát lẫn nhau. Những người chỉ trích cho rằng chương trình này đang xuất khẩu mô hình kiểm soát xã hội trong nước của Trung Quốc sang đảo quốc Thái Bình Dương này.

Theo một thông cáo tháng 9 năm ngoái của Cảnh sát Hoàng gia Solomon, Thanh tra cảnh sát Trung Quốc Lin Jiamu đã nói cách tiếp cận này dựa trên "Kinh nghiệm Phong Kiều". Thông cáo nêu rõ, nội dung huấn luyện bao gồm hướng dẫn người dân "thu thập thông tin cơ bản về cộng đồng, quản lý dân cư, tự vệ và tự giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp nhằm xây dựng một môi trường cộng đồng an toàn hơn".

"Kinh nghiệm Phong Kiều" là một khái niệm Mao-ít có từ năm 1962. Theo tạp chí Qiushi của Đảng Cộng sản Trung Quốc, mô hình này huy động quần chúng tham gia "phòng ngừa và giảm thiểu mọi loại rủi ro xã hội, bảo vệ an ninh quốc gia".

Theo IISS, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã khôi phục mô hình này vào năm 2013 nhằm tăng cường kiểm soát trong nước.

Lo ngại về giám sát

Việc chính phủ tiền nhiệm Đảo quốc Solomon tiếp nhận các phương thức này đã khiến các chính trị gia trong nước cũng như các quốc gia láng giềng, trong đó có Australia, lo ngại rằng Honiara có thể tiếp thu các công cụ hạn chế tự do dân sự.

Ông Kenilorea đã bày tỏ quan ngại từ năm ngoái, cho rằng cách tiếp cận của Trung Quốc đã xâm phạm quyền riêng tư.

"Theo quan điểm cá nhân của tôi, lĩnh vực an ninh ở một quốc gia nhỏ như Quần đảo Solomon đã trở nên hơi quá chật chội. Vì vậy, tôi chắc chắn sẽ nhấn mạnh khía cạnh phát triển trong sự tham gia của Trung Quốc", ông Kenilorea nói, theo một bài viết của Sydney Morning Herald đăng tháng 6.

Theo The New York Times, trong một bài đăng trên blog, ông Celsus Talifilu, Thư ký đặc biệt của Thủ tướng Wale, cho rằng việc mô hình Phong Kiều sử dụng "giám sát và cưỡng ép" đã làm suy yếu sự hòa hợp xã hội cũng như thẩm quyền truyền thống của các trưởng làng trong việc giải quyết tranh chấp.

"Nó đi ngược lại các chuẩn mực của chúng tôi", ông nói với The Times tại Honiara. "Người dân sẽ không dễ dàng chấp nhận bị chính hàng xóm của mình theo dõi".

Một báo cáo công bố hồi tháng 5 của Sáng kiến Toàn cầu chống Tội phạm có tổ chức Xuyên quốc gia cho rằng Đảo quốc Solomon đã "nổi lên như đối tác trị an nổi bật nhất của Trung Quốc tại Thái Bình Dương".

Báo cáo kết luận: "Mối quan hệ này bao gồm hoạt động đào tạo, cung cấp trang thiết bị, hiện diện của các cố vấn và những tín hiệu chính trị ở cấp cao".

Mô hình an ninh

"Trung Quốc đang tìm cách viết lại các tiêu chuẩn về an ninh toàn cầu là gì và quốc gia nào là bên cung cấp an ninh tốt nhất", Giáo sư khoa học chính trị Sheena Chestnut Greitens thuộc Đại học Texas tại Austin nói với The New York Times.

Theo bà Greitens, Bắc Kinh có thể đang tìm cách cải thiện hình ảnh toàn cầu cho chế độ độc tài của họ thông qua việc xuất khẩu các chương trình đào tạo cảnh sát.

"Điều đó cho phép Trung Quốc mô tả hệ thống của mình như một hình mẫu thành công về an toàn công cộng, thay vì một thất bại về nhân quyền", bà nói.