Nguồn: AFP và Focus | 2025-09-09

WELLINGTON, New Zealand -- Các nguyên thủ của các đảo quốc Thái Bình Dương đang có hội nghị thượng đỉnh quan trọng tại Solomon từ ngày 8 - 12/9. Hội nghị này đang gặp trắc trở bởi những bất đồng về ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực, dẫn đến nguy cơ làm suy yếu việc hợp tác trong khu vực.

Với 18 quốc gia thành viên, bao gồm các nước chủ chốt như Australia và New Zealand, các cuộc họp của Diễn đàn Các quốc đảo Thái Bình Dương (PIF) thường thu hút hàng chục quốc gia khác tham gia với tư cách quan sát viên hoặc đối tác đối thoại.

Tuy nhiên, nước chủ nhà năm nay, Quần đảo Solomon, là một đồng minh gần gũi của Trung Quốc, đã chặn phần lớn các đối tác này tham dự, làm dấy lên những cáo buộc rằng Honiara đang thực hiện theo chỉ đạo của Bắc Kinh để loại bỏ Đài Loan, một đối tác vẫn tham gia diễn đàn này lâu nay.

Động thái này đã vấp phải sự lên án của các quốc đảo Thái Bình Dương khác, trong đó có ba quốc gia -- Quần đảo Marshall Islands, Palau, và Tuvalu -- vẫn công nhận Đài Bắc.

Và các nhà quan sát lên tiếng cảnh báo, vấn đề này thậm chí có thể gây chia rẽ hội nghị thượng đỉnh, làm suy yếu sự hợp tác thiết yếu trong khu vực trên các lĩnh vực từ biến đổi khí hậu, y tế và an ninh đến tội phạm xuyên quốc gia.

Tháng trước, nhà ngoại giao hàng đầu của New Zealand, Winston Peters, nói với AFP rằng, các lực lượng bên ngoài đang can thiệp vào hội nghị thượng đỉnh này một cách "rõ ràng".

"Những thế lực bên ngoài đang bảo với chúng ta ai mới có thể là khách của chúng ta. Đó không phải là cách của khu vực Thái Bình Dương," ông nêu quan điểm.

Chính quyền Cộng sản Trung Quốc chưa từng cai quản Đài Loan, nhưng Bắc Kinh khẳng định, hòn đảo này là một phần lãnh thổ của mình, đe dọa sử dụng vũ lực để kiểm soát hòn đảo này và không hài lòng với bất kỳ sự công nhận ngoại giao chính thức nào đối với hòn đảo dân chủ này.

Hai bên từ lâu đã cạnh tranh để giành ảnh hưởng ở Nam Thái Bình Dương. Bắc Kinh đã chi hàng trăm triệu đô la để xây dựng các sân vận động thể thao, dinh tổng thống, bệnh viện và đường xá trên khắp khu vực rộng lớn này.

Trung Quốc đã trở thành "vấn đề nổi cộm" mà ai cũng muốn lảng tránh, Mihai Sora, người đứng đầu Chương trình Quần đảo Thái Bình Dương tại Viện Lowy, nói với AFP.

"Trung Quốc đang định hình hiệu quả cuộc họp các nhà lãnh đạo tại Diễn đàn các quốc đảo Thái Bình Dương và nước này không phải là thành viên thực sự của Diễn đàn các quốc đảo Thái Bình Dương", cựu nhà ngoại giao Australia này cho biết.

Những cuộc hội đàm nhạy cảm

Các cuộc họp sẽ khởi động vào ngày 10/9 tại thủ đô Honiara của Quần đảo Solomon và phần lớn là các cuộc họp kín.

Vào ngày 11/9, các nhà lãnh đạo sẽ đến khu dân cư ven biển Munda, nơi có phong cảnh đẹp như tranh, cách thủ đô hơn 300km, để tổ chức "hội nghị hẹp giữa các nguyên thủ".

Nhưng khả năng sẽ không có nhiều vấn đề mà họ có thể đồng thuận, ngoài vấn đề Trung Quốc, các vấn đề chính gây bất đồng còn bao gồm việc xem xét cấu trúc khu vực của Diễn đàn. Điều này sẽ quyết định nước nào có thể tham gia Diễn đàn.

Hợp tác trong lĩnh vực an ninh xuyên quốc gia cũng như vậy, với việc các quốc gia thành viên không sẵn sàng từ bỏ những gì họ coi là chủ quyền mà khó khăn lắm mới giành được để giúp giải quyết các vấn đề khu vực.

Biến đổi khí hậu là một chủ đề thảo luận quan trọng khác sau chiến thắng của Vanuatu tại Tòa án Công lý Quốc tế. Tòa án này đã tuyên bố rằng, các quốc gia có nghĩa vụ phải ngăn chặn biến đổi khí hậu và có thể bị yêu cầu bồi thường nếu không thực hiện.

Các đối tác trong Diễn đàn hợp tác với nhau về quản lý rủi ro thiên tai và tài chính khí hậu, nhưng vẫn có sự lo ngại ở một số khu vực về việc một số quốc gia đơn lẻ mở cửa cho khai thác khoáng sản dưới đáy biển sâu hoặc thăm dò dầu khí.

Thượng đỉnh có thể ‘đổ vỡ’

Trung Quốc coi Quần đảo Solomon là một trong những đối tác gần gũi nhất ở khu vực Nam Thái Bình Dương.

Hai quốc gia này đã ký một hiệp ước an ninh bí mật vào năm 2022 và Trung Quốc đã viện trợ xe cảnh sát cùng trang thiết bị cho Quần đảo Solomon trước thềm Diễn đàn các quần đảo Thái Bình Dương (PIF).

Nhà ngoại giao hàng đầu của Bắc Kinh tại Quần đảo Solomon, Đại sứ Cai Weiming (Thái Vệ Minh), thậm chí còn phát biểu rằng, Nhóm Liên lạc Cảnh sát Trung Quốc – được triển khai như một phần của hiệp ước đó – có thể hỗ trợ công tác an ninh cho hội nghị thượng đỉnh này.

Bắc Kinh đã phát tín hiệu rằng, họ sẽ hiện diện tại hội nghị thượng đỉnh này dưới một hình thức nào đó.

Tuy nhiên, giới chức New Zealand nói với AFP rằng, họ lo ngại Diễn đàn sẽ “đổ vỡ” nếu điều này xảy ra.

Ông Peters, Ngoại trưởng Úc Penny Wong và nhiều quan chức khác cảnh báo rằng, việc cấm các đối tác đối thoại có thể ảnh hưởng đến nguồn viện trợ đang được cung cấp cho khu vực Thái Bình Dương.

Một nhà phân tích nhận định, Bắc Kinh như đang đi trên sợi dây rất mong manh trong việc xử lý các mối quan hệ của nước này với khu vực Thái Bình Dương.

“Một mặt, Bắc Kinh tuyên bố họ hoàn toàn không can thiệp, tôn trọng vai trò trung tâm và các tiến trình của Diễn đàn Thái Bình Dương, v.v.”, bà Anna Powles, phó giáo sư tại đại học Massey ở Wellington, New Zealand, nói.

“Nhưng mặt khác, sau đó họ lại đưa ra một số tuyên bố” mà có thể làm trầm trọng thêm sự chia rẽ, bà nhận định.

Trung Quốc can thiệp vào Honiara

Hội nghị thượng đỉnh diễn ra sau khi một chính trị gia của Quần đảo Solomon kể về sự can thiệp lộ liễu của Trung Quốc trong việc bố trí nhân sự chính phủ Honiara.

Nghị sĩ đối lập Peter Kenilorea nói với tờ The Australian trong bài viết ngày 7/9 rằng, hồi tháng 5, Đại sứ Trung Quốc đã trực tiếp ngăn cản ông tham gia chính phủ của Thủ tướng Jeremiah Manele.

Vào thời điểm đó, ông Manele chỉ mới nhậm chức được một năm và đang đối mặt với một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm tại quốc hội, mà lẽ ra đã có thể lật đổ chính phủ của ông.

Ông Kenilorea, mặc dù là lãnh đạo của Đảng Liên minh đối lập, nhưng đã ủng hộ ông Manele thay vì mạo hiểm với sự quay trở lại chính trường của người tiền nhiệm của ông Manele, Manasseh Sogavare. Ông này vốn có quan điểm thân Trung Quốc hơn.

Với ủng hộ như vậy, lẽ ra ông Kenilorea có thể có một ghế trong nội các của ông Manele, nhưng Bắc Kinh đã ngăn chặn điều đó xảy ra.

"Ngay sau khi cuộc bỏ phiếu [bất tín nhiệm] bị rút lại tại Quốc hội, ông Manele đã mời tôi đến nhà và nói thẳng với tôi rằng, Đại sứ Trung Quốc [Cai] đã yêu cầu ông ấy không nhận tôi", ông Kenilorea nói với The Australian. "Đây vốn là một điều bất thường, nhưng giờ đây đã trở thành điều bình thường".

Sau đó, ông Manele nói với ông Kenilorea rằng, nếu ông Kenilorea công khai khen ngợi Bắc Kinh và thực hiện một chuyến thăm đến Trung Quốc, thì ông có thể được xem xét vào nội các, ông Kenilorea, người đã chỉ trích hiệp định an ninh giữa Solomon và Trung Quốc năm 2022, nhớ lại.

" Việc tôi nhượng bộ Trung Quốc rất có ý nghĩa với họ. Tôi sẽ không làm điều đó đâu", ông Kenilorea nói.