Ayon sa AFP at Focus | 2026-01-19

Nangako ang Taiwan na mananatiling “pinakamahalagang” tagagawa ng mga AI chip sa mundo, matapos makamit ang kasunduan sa kalakalan sa US na magbabawas ng taripa sa mga padalang produkto mula sa isla at magpapalakas ng pamumuhunan ng Taiwan sa US.

Ang Taiwan ay nangungunang tagagawa ng mga chip, isang mahalagang bahagi ng pandaigdigang ekonomiya, ngunit nais ng US na mas marami sa teknolohiyang ito ang gawin sa loob ng Amerika.

Ayon sa US Commerce Department, ang kasunduan ay “magdudulot ng malawakang pagbabalik sa loob ng bansa ng sektor ng semiconductor ng Amerika,” sinabi nito noong Enero 15.

Pagsusuri sa seguridad

Sa ilalim ng kasunduan, ibababa ng Washington ang taripa sa mga produktong mula sa Taiwan sa 15%, mula sa dating 20% na “reciprocal” na antas na itinakda upang tugunan ang trade deficit ng US at mga gawi na itinuturing nitong hindi patas.

Pinuri ni Taiwanese Premier Cho Jung-tai noong Enero 16 ang mga nakipagnegosasyon sa “isang matagumpay na hakbang” matapos ang ilang buwang pag-uusap.

“Ipinapakita ng mga resulta na ito na ang mga nakamit na tagumpay ay bunga ng matinding pagsisikap,” sabi ni Cho.

Matagal nang itinuturing ang pangingibabaw ng Taiwan sa industriya ng chip bilang isang “silicon shield” na nagpoprotekta sa isla laban sa posibleng pananakop o blockade ng China, na nag-aangkin sa Taiwan bilang bahagi ng teritoryo nito, at nagsisilbing insentibo para sa US na ipagtanggol ito.

Ngunit ang banta ng posibleng pag-atake ng China ay nagpasiklab ng pangamba sa maaaring pagkaantala ng pandaigdigang supply chain, kaya tumitindi ang presyur na palawakin ang produksyon ng chip sa labas ng Taiwan.

“Batay sa kasalukuyang plano, mananatiling pinakamahalagang tagagawa ng mga AI semiconductor sa mundo ang Taiwan, hindi lamang para sa mga kumpanya ng Taiwan, kundi sa buong mundo,” tiniyak ni Taiwanese Economic Affairs Minister Kung Ming-hsin sa mga mamamahayag noong Enero 16.

Inaasahan niya na ang kapasidad sa produksyon para sa mga advanced chip na nagpapatakbo sa mga AI system ay hahatiin nang 85-15 sa pagitan ng Taiwan at US pagsapit ng 2030, at 80-20 pagsapit ng 2036.

Sinabi ng Ministry of Foreign Affairs ng China na ito ay “mariing tumututol” sa kasunduan.

'Mga bagong direktang pamumuhunan'

Mangangailangan ang kasunduan ng pag-apruba mula sa parlyamento ng Taiwan na kontrolado ng oposisyon, kung saan ipinahayag ng mga mambabatas ang kanilang pag-aalala sa posibleng pagkawala ng pangingibabaw ng Taiwan sa industriya ng chip.

Si Cheng Li-wun, tagapangulo ng Kuomintang party, na nananawagan ng mas malapit na ugnayan sa Beijing, ay binatikos ang kasunduan.

Ayon sa kanya, ang pagtaas ng pamumuhunan ng Taiwan sa kapasidad ng produksyon ng mga chip sa US ay nagbabadya ng “paghina” ng ekonomiya ng isla.

“Hindi ito paglilipat ng industriya, kundi pagpapalawak at pagpapalago ng mga high-tech na industriya ng Taiwan,” sabi ni Taiwanese Vice Premier Cheng Li-chiun, na hindi sinang-ayunan ang mga pagbatikos na ang kasunduan ay magpapahina sa domestic industrial base ng Taiwan, iniulat ng Taiwan's Central News Agency.

Pinangunahan ni Cheng ang mga pag-uusap. Nangako ang US na tutulungan ang mga kumpanya ng Taiwan sa pagkuha ng lupa, serbisyong pang-kuryente at tubig, imprastruktura, insentibo sa buwis, at mga programa sa visa upang makatulong sa pagtatayo ng mga industrial cluster, ayon sa kanya.

Ang mga taripa sa mga partikular na sektor, tulad ng mga piyesa ng sasakyan, troso, kahoy, at mga produktong gawa sa kahoy mula sa Taiwan, ay itatakda rin sa pinakamataas na 15%, habang ang mga generic na gamot at ilang likas na yaman ay hindi papatawan ng “reciprocal” na buwis, ayon sa US Commerce Department.

Samantala, nakatakdang gumawa ang mga kumpanyang Taiwanese sa chip at teknolohiya ng “bagong direktang pamumuhunan na hindi bababa sa $250 bilyon” sa US upang itayo at palawakin ang kapasidad sa mga larangan tulad ng mga advanced semiconductor at AI, ayon sa departamento.

Magbibigay ang Taiwan ng “credit guarantees na hindi bababa sa $250 bilyon upang mapadali ang karagdagang pamumuhunan ng mga kumpanya ng Taiwan,” ayon sa pahayag, at idinagdag na susuportahan nito ang paglago ng supply chain ng semiconductor sa US.

Sinabi ng pamahalaan ng Taiwan na ang bagong taripa ay hindi idadagdag sa kasalukuyang mga buwis, na noon ay isa sa mga pangunahing alalahanin ng lokal na industriya.

“Siyempre, maganda na ang reciprocal tariff ay ibinaba sa 15% -- kahit papaano, pantay na tayo sa ating mga pangunahing kakumpitensya na South Korea at Japan,” sabi ni Chris Wu, sales director ng Taiwanese machine tool maker na Litz Hitech Corp.

Ngunit dahil sa single-digit na margin ng kita ng kumpanya, “wala talagang paraan na pasanin namin ang taripa” para sa mga customer sa US, sabi niya.

Higante sa chip

Higit sa kalahati ng mga export ng Taiwan patungong US ay mga produkto ng impormasyon at komunikasyon, kabilang ang mga semiconductor.

“Ang layunin ay mailipat ang 40% ng buong supply chain at produksyon ng Taiwan, at dalhin ito sa US,” sabi ni U.S. Commerce Secretary Howard Lutnick sa CNBC.

“Ililipat namin ang malaking bahagi nito upang maging self-sufficient ang US sa kakayahan sa paggawa ng mga semiconductor,” dagdag niya.

Hindi nagbanggit ng mga pangalan sa anunsyo, ngunit may malalaking implikasyon ang kasunduan para sa higanteng tagagawa ng mga chip ng Taiwan na TSMC, na noong nakaraang taon ay nangakong maglalaan ng karagdagang $100 bilyon para sa mga planta nito sa US.

Ang matinding demand para sa teknolohiyang AI ay nagpalobo sa kita ng kumpanya, ang pinakamalaking contract manufacturer ng mga chip sa mundo, na ginagamit sa lahat mula sa mga Apple phone hanggang sa AI hardware ng Nvidia.

“Bilang isang semiconductor foundry na nagseserbisyo sa mga customer sa buong mundo, malugod naming tinatanggap ang posibilidad ng matibay na kasunduan sa kalakalan sa pagitan ng US at Taiwan,” ayon sa pahayag ng TSMC noong Enero 16.

“Mahalaga ang matatag na ugnayan sa kalakalan para sa pagpapaunlad ng mga teknolohiya sa hinaharap at upang matiyak ang matibay na supply chain ng semiconductor.”

Bumili na ng lupa ang TSMC at maaaring magpalawak ng industriya sa Arizona bilang bahagi ng kasunduan, ayon kay Lutnick.

“Kabibili lang nila ng daan-daang ektarya na katabi ng kanilang lupa. Ngayon, hayaan ko muna silang pag-usapan ito sa kanilang board at bigyan sila ng oras,” sabi niya sa CNBC.

Sinabi ng US Commerce Department na ang mga prodyuser ng Taiwan na mamumuhunan sa US ay makatatanggap ng mas paborableng pagtrato pagdating sa mga susunod na taripa sa semiconductor.