Nguồn: AFP và Focus | 2026-01-19

Đài Loan đã cam kết sẽ tiếp tục là nhà sản xuất chip trí tuệ nhân tạo (AI) “quan trọng nhất” thế giới, sau khi đạt được một thỏa thuận thương mại với Mỹ nhằm giảm thuế đối với hàng xuất khẩu của hòn đảo này và gia tăng đầu tư của họ trên đất Mỹ.

Đài Loan là một cường quốc sản xuất chip, một linh kiện then chốt của nền kinh tế toàn cầu, nhưng Mỹ muốn có nhiều công nghệ hơn được sản xuất trong nước.

Thỏa thuận này “sẽ thúc đẩy mạnh mẽ việc đưa ngành bán dẫn của Mỹ trở lại trong nước”, Bộ Thương mại Mỹ cho biết hôm 15/1.

Tính toán an ninhh

Theo thỏa thuận, Washington sẽ hạ thuế đối với hàng hóa Đài Loan xuống còn 15%, từ mức “đối ứng” 20% vốn để xử lý thâm hụt thương mại của Mỹ và những thông lệ mà Mỹ coi là không công bằng.

Thủ tướng Đài Loan Cho Jung-tai hôm 16/1 đã ca ngợi các nhà đàm phán vì đã “đạt được cú home run tài tình” sau nhiều tháng đàm phán.

“Kết quả đó nhấn mạnh những kho khăn trong việc đạt được những tiến triển này”, ông Cho nói.

Sự thống trị của Đài Loan trong ngành chip từ lâu được xem như một “lá chắn silicon” bảo vệ hòn đảo khỏi một cuộc xâm lược hoặc phong tỏa của Trung Quốc, vốn tuyên bố Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình, và cũng là động lực để Mỹ bảo vệ Đài Loan.

Tuy nhiên, mối đe dọa bị Trung Quốc tấn công đã làm dấy lên lo ngại về khả năng gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, gia tăng áp lực phải mở rộng sản xuất chip ra ngoài lãnh thổ Đài Loan.

“Dựa trên kế hoạch hiện tại, Đài Loan vẫn sẽ là nhà sản xuất bán dẫn AI quan trọng nhất thế giới, không chỉ đối với các công ty Đài Loan mà ở phạm vi toàn cầu”, Bộ trưởng Kinh tế Đài Loan Kung Ming-hsin trấn an báo giới hôm 16/1.

Năng lực sản xuất chip tiên tiến để chạy các hệ thống AI sẽ được phân bổ khoảng 85 - 15 giữa Đài Loan và Mỹ vào năm 2030, và 80-20 năm 2036.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết họ “kịch liệt phản đối” thỏa thuận này.

"Đầu tư mới, trực tiếp"

Thỏa thuận cần được quốc hội Đài Loan, hiện do phe đối lập kiểm soát, phê chuẩn, nơi các nghị sĩ đã bày tỏ lo ngại về khả năng Đài Loan đánh mất vị thế thống trị trong ngành chip.

Bà Cheng Li-wun, Chủ tịch Quốc dân Đảng, vốn ủng hộ quan hệ gần gũi hơn với Bắc Kinh, đã chỉ trích thỏa thuận này.

Theo bà, việc gia tăng đầu tư của Đài Loan vào năng lực sản xuất chip tại Mỹ có nguy cơ “làm rỗng ruột” nền kinh tế Đài Loan.

“Đây không phải là sự di dời của cả ngành, mà là sự kéo dài và mở rộng ngành công nghệ cao của Đài Loan”, Phó Thủ tướng Đài Loan Cheng Li-chiun nói, bác bỏ chỉ trích rằng thỏa thuận sẽ làm suy yếu nền tảng công nghiệp nội địa, theo Hãng Thông tấn Trung ương Đài Loan.

Bà Cheng là người dẫn dắt các cuộc đàm phán. Bà cho biết Mỹ đã cam kết hỗ trợ các doanh nghiệp Đài Loan tiếp cận đất đai, điện nước, hạ tầng, ưu đãi thuế và các chương trình thị thực nhằm giúp xây dựng các cụm công nghiệp.

Bộ Thương mại Mỹ cho biết, thuế quan theo từng ngành đối với phụ tùng ô tô, gỗ xẻ, gỗ tròn và các sản phẩm gỗ của Đài Loan cũng sẽ được khống chế ở mức 15%, trong khi dược phẩm generic và một số tài nguyên thiên nhiên sẽ không phải chịu thuế “đối ứng”.

Trong khi đó, các doanh nghiệp chip và công nghệ của Đài Loan dự kiến sẽ thực hiện “các khoản đầu tư mới, trực tiếp với tổng trị giá ít nhất 250 tỷ USD” tại Mỹ để xây dựng và mở rộng năng lực trong các lĩnh vực như bán dẫn tiên tiến và AI, bộ này cho biết.

Đài Loan sẽ cung cấp “các bảo lãnh tín dụng trị giá ít nhất 250 tỷ USD để tạo điều kiện cho các khoản đầu tư bổ sung của doanh nghiệp Đài Loan”, đồng thời bộ này cho biết động thái này sẽ hỗ trợ sự phát triển của chuỗi cung ứng bán dẫn tại Mỹ.

Chính phủ Đài Loan cho biết mức thuế mới sẽ không chồng lên các loại thuế hiện hành, vốn là mối lo lớn đối với các ngành công nghiệp trong nước.

“Dĩ nhiên là tốt khi thuế đối ứng được hạ xuống 15% — ít nhất điều đó đặt chúng tôi ngang bằng với các đối thủ cạnh tranh chính là Hàn Quốc và Nhật Bản”, ông Chris Wu, giám đốc bán hàng của hãng chế tạo máy công cụ Đài Loan Litz Hitech Corp., nói.

Tuy nhiên, với biên lợi nhuận chỉ ở mức một chữ số, “chúng tôi không có cách nào hấp thụ được mức thuế này” cho khách hàng tại Mỹ, ông cho biết.

Gã khổng lồ chip

Hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu của Đài Loan sang Mỹ là các sản phẩm công nghệ thông tin và truyền thông, bao gồm cả chất bán dẫn.

“Mục tiêu là đưa 40% toàn bộ chuỗi cung ứng và sản xuất của Đài Loan về trong nước Mỹ”, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick nói với CNBC.

“Chúng tôi sẽ đưa tất cả về đây, để chúng tôi tự chủ về năng lực sản xuất chất bán dẫn”, ông nói thêm.

Thông báo không nêu đích danh doanh nghiệp, nhưng thỏa thuận có những hệ quả then chốt đối với gã khổng lồ sản xuất chip của Đài Loan là TSMC, công ty năm ngoái đã cam kết chi thêm 100 tỷ USD cho các nhà máy tại Mỹ.

Nhu cầu bùng nổ đối với công nghệ AI đã khiến lợi nhuận tăng vọt cho công ty, là hãng sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới, cung cấp chip cho mọi thứ từ iPhone của Apple đến phần cứng AI của Nvidia.

“Là một xưởng đúc bán dẫn phục vụ khách hàng toàn cầu, chúng tôi hoan nghênh triển vọng về các hiệp định thương mại mạnh mẽ giữa Mỹ và Đài Loan”, TSMC cho biết trong một tuyên bố ngày 16/1.

“Quan hệ thương mại được củng cố là yếu tố thiết yếu để thúc đẩy các công nghệ tương lai và bảo đảm một chuỗi cung ứng bán dẫn có khả năng chống chịu”.

TSMC đã mua đất và có thể mở rộng tại Arizona như một phần của thỏa thuận, ông Lutnick cho biết.

“Họ vừa mua hàng trăm mẫu Anh đất liền kề khu đất của họ. Giờ tôi sẽ để họ trình vấn đề này lên hội đồng quản trị và cho họ thời gian”, ông nói với CNBC.

Bộ Thương mại Mỹ cho biết, các nhà sản xuất Đài Loan đầu tư vào Mỹ sẽ được đối xử thuận lợi hơn khi áp dụng các mức thuế bán dẫn trong tương lai.