Nguồn: AFP và Focus | 2025-12-17

TOKYO -- Hai con gấu trúc khổng lồ duy nhất còn lại của Nhật Bản, cặp song sinh Lei Lei và Xiao Xiao, sẽ được trả về Trung Quốc vào tháng 1, theo lời các quan chức. Động thái này có thể khiến Nhật Bản lần đầu tiên trong khoảng nửa thế kỷ không còn bất kỳ con gấu trúc nào.

Cặp song sinh dự kiến sẽ được trả về khoảng một tháng trước khi hợp đồng cho mượn của chúng hết hạn vào tháng 2, bất chấp việc các quan chức Tokyo đã đề nghị gia hạn. Theo chính quyền đô thị Tokyo, ngày cuối cùng công chúng có thể tham quan hai con gấu trúc 4 tuổi này là 25/1.

Sinh ra và lớn lên tại Vườn thú Ueno ở thủ đô Nhật Bản, những con vật đen trắng này đã thu hút đông đảo người xem kể từ khi xuất hiện, nhấn mạnh sức hấp dẫn bền bỉ của gấu trúc tại Nhật Bản. Sự hiện diện của chúng tiếp nối một truyền thống lâu đời, trong đó gấu trúc đã từng là biểu tượng của thiện chí giữa Trung Quốc và Nhật Bản.

“Ngoại giao gấu trúc”

Bắc Kinh đã cho Nhật Bản mượn gấu trúc khổng lồ theo cái gọi là “ngoại giao gấu trúc” kể từ đầu những năm 1970, sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ vào năm 1972. Việc gấu trúc được đưa sang ngay sau khi quan hệ được khôi phục được coi rộng rãi như một cử chỉ hòa giải sau nhiều thập kỷ thù địch trong chiến tranh.

Chính quyền đô thị Tokyo cho biết họ đã đề nghị giới chức Trung Quốc cho phép cặp song sinh ở lại lâu hơn và đã yêu cầu một cặp gấu trúc mới cho Vườn thú Ueno, nhưng vẫn chưa nhận được phản hồi chính thức. Truyền thông Nhật Bản, bao gồm Nikkei Asia, đưa tin rằng khả năng gấu trúc mới đến trước khi Lei Lei và Xiao Xiao rời đi là khó xảy ra.

Nhật Bản không còn con gấu trúc nào bê ngoài Tokyo. Cha mẹ của cặp song sinh đã được trả về Trung Quốc vào tháng 9/2024, thu hút đông đảo người xem tại Vườn thú Ueno khi hàng nghìn người hâm mộ tụ tập để nhìn lần cuối và chụp ảnh các con vật.

Gấu trúc từ lâu đã gắn bó chặt chẽ với tiến trình quan hệ Trung-Nhật. Những giai đoạn quan hệ ngoại giao thuận lợi thường đi kèm với việc cho mượn hoặc sinh sản thành công của gấu trúc, trong khi các sự chậm trễ, việc trả lại hay tình trạng bất định xung quanh các con vật này thường phản ánh những căng thẳng chính trị.

Quan hệ hạ nhiệt

Quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á đã hạ nhiệt trong những tháng gần đây giữa các tranh chấp về an ninh khu vực và các vấn đề lịch sử. Truyền thông Nhật Bản đưa tin rằng những phát biểu của các chính trị gia cấp cao Nhật Bản liên quan đến Đài Loan đã khiến Bắc Kinh tức giận, vì Trung Quốc coi hòn đảo tự trị này là một phần lãnh thổ của mình.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi hồi đầu tháng 11 nói trước quốc hội rằng việc Trung Quốc sử dụng vũ lực xung quanh Đài Loan có thể cấu thành “mối đe dọa mang tính tồn vong".

Người phát ngôn cao nhất của chính phủ Nhật Bản, Minoru Kihara, cho biết gấu trúc đã giúp cải thiện quan hệ với Trung Quốc. “Các hoạt động trao đổi thông qua gấu trúc đã góp phần cải thiện tình cảm giữa nhân dân Nhật Bản và Trung Quốc. Chúng tôi hy vọng những hoạt động trao đổi như vậy sẽ tiếp tục”, ông nói trong một cuộc họp báo định kỳ.

Ông nói thêm rằng “một số chính quyền địa phương và vườn thú đã bày tỏ quan tâm đến việc nhận gấu trúc theo hình thức cho mượn”, nhưng không nêu rõ liệu chính phủ trung ương có đang đề nghị Trung Quốc cung cấp các con gấu trúc mới hay không.

Vườn thú Ueno từ lâu đã là người hưởng lợi từ “ngoại giao gấu trúc”, khi hợp tác với các cơ sở ở Trung Quốc và Hoa Kỳ để nhân giống thành công gấu trúc khổng lồ.

Trung Quốc đã sử dụng việc cho mượn gấu trúc như một hình thức quyền lực mềm, với các nhà phân tích cho rằng những con vật này có thể giúp làm dịu hình ảnh của Bắc Kinh ở nước ngoài nhưng có tác động chính trị hạn chế.

Những căng thẳng trong quan hệ ngày càng lan sang các lĩnh vực dân sự và an ninh. Trung Quốc đã hạn chế du lịch đến Nhật Bản, và một số hoạt động trao đổi văn hóa của chính quyền địa phương đã bị tạm ngừng. Căng thẳng leo thang hơn trong tháng này khi các cuộc diễn tập quân sự của Trung Quốc có sự tham gia của một tàu sân bay gần phía nam Nhật Bản khiến Tokyo phải điều động tiêm kích. Nhật Bản cũng phản đối việc máy bay quân sự Trung Quốc khóa radar vào các máy bay Nhật Bản, động thái được xem là có thể là bước chuẩn bị cho việc phóng tên lửa.