Nguồn: AFP | 2026-02-04

TOKYO -- Vào ngày 2/2, chính phủ Nhật Bản cho biết rằng, trong một sứ mệnh thử nghiệm, Nhật Bản đã thu được trầm tích chứa đất hiếm từ độ sâu 6.000 mét dưới đáy đại dương, khi nước này tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc về các khoáng sản có giá trị.

Nhật Bản cho biết sứ mệnh này là nỗ lực đầu tiên trên thế giới để khoan thăm dò đất hiếm biển sâu ở độ sâu như vậy.

Người phát ngôn chính phủ Kei Sato cho biết: “Các chi tiết sẽ được phân tích, bao gồm hàm lượng đất hiếm chính xác có trong mẫu vật”, đồng thời gọi đây là “một thành tựu có ý nghĩa cả về an ninh kinh tế lẫn phát triển hàng hải toàn diện”.

Mẫu vật được thu thập bởi tàu khoan khoa học biển sâu Chikyu, tàu này đã lên đường vào tháng 1 để tới đảo xa Minami Torishima ở Thái Bình Dương, nơi mà vùng biển xung quanh được cho là có thể chứa một trữ lượng phong phú các khoáng sản có giá trị.

Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc — nhà cung cấp đất hiếm lớn nhất thế giới — đang gia tăng sức ép lên nước láng giềng, sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi hồi tháng 11 gợi ý rằng Tokyo có thể phản ứng bằng biện pháp quân sự nếu xảy ra một cuộc tấn công vào Đài Loan. Bắc Kinh đã tuyên bố sẽ chiếm hòn đảo do chính quyền dân chủ điều hành này bằng vũ lực nếu cần thiết.

Bắc Kinh đã chặn xuất khẩu sang Nhật Bản các mặt hàng “lưỡng dụng” có tiềm năng phục vụ mục đích quân sự, làm dấy lên lo ngại tại Nhật rằng Trung Quốc có thể siết nguồn cung đất hiếm, trong đó một số loại nằm trong danh mục hàng hóa lưỡng dụng nói trên của Trung Quốc.

Đất hiếm — là 17 kim loại khó khai thác từ vỏ Trái Đất — được sử dụng trong đủ loại sản phẩm, từ xe điện, ổ cứng, tua-bin gió cho đến tên lửa.

Khu vực xung quanh Minami Torishima, nằm trong vùng biển kinh tế của Nhật Bản, được ước tính chứa hơn 16 triệu tấn đất hiếm; theo nhật báo kinh tế Nikkei thì đây là trữ lượng lớn thứ ba thế giới.

Theo Nikkei, các mỏ giàu tài nguyên này ước tính chứa lượng dysprosi đủ dùng trong 730 năm — kim loại được sử dụng trong nam châm có độ bền cao cho điện thoại và xe điện — cùng với lượng yttri đủ dùng trong 780 năm, được sử dụng trong công nghệ laser.

Quan ngại về môi trường

Tuy nhiên, các nhà môi trường cảnh báo rằng hoạt động khai thác biển sâu đe dọa các hệ sinh thái biển và sẽ làm xáo trộn đáy đại dương.

Cơ quan Quản lý Đáy biển Quốc tế, đơn vị có thẩm quyền đối với đáy đại dương nằm ngoài vùng biển các quốc gia, đang thúc đẩy việc thông qua một bộ quy tắc toàn cầu nhằm điều chỉnh, kiểm soát hoạt động khai thác ở vùng biển sâu.

Tuy nhiên, sứ mệnh thử nghiệm của Nhật Bản được tiến hành trong vùng biển thuộc chủ quyền lãnh hải của nước này.

Nghiên cứu viên Takahiro Kamisuna tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, nói với AFP rằng: “Nếu Nhật Bản có thể khai thác đất hiếm quanh Minami Torishima một cách ổn định, thì nước này sẽ bảo đảm được chuỗi cung ứng trong nước cho các ngành công nghiệp then chốt”.

“Tương tự, đây sẽ là một tài sản chiến lược then chốt để chính phủ của bà Takaichi giảm đáng kể sự phụ thuộc về chuỗi cung ứng vào Trung Quốc”.

Bắc Kinh từ lâu đã dùng vị thế thống trị trong lĩnh vực đất hiếm làm đòn bẩy địa chính trị, trong đó có cả cuộc chiến thương mại với Washington.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chiếm gần hai phần ba sản lượng khai thác và 92% sản lượng tinh luyện đất hiếm toàn cầu.