Tác giả: Ha Er-rui | 2026-02-05

Gần đây, Trung Quốc đã tăng cường hoạt động tại các vùng biển và không phận xung quanh khu vực ngoại vi của mình. Bên cạnh việc nâng cấp năng lực tác chiến thông thường, Bắc Kinh còn thử nghiệm huy động và phối hợp bằng cách tích hợp các nguồn lực dân sự vào các hoạt động có liên hệ với nhà nước. Sự chuyển hướng này đã làm dấy lên lo ngại về an ninh và ổn định khu vực.

Trung Quốc đã nhiều lần đe dọa chiếm hòn đảo Đài Loan dân chủ.

Ngày 16/1, tờ New York Times công bố một phân tích dữ liệu theo dõi tàu thuyền cho thấy từ ngày 25/12, Trung Quốc đã hai lần tiến hành tập hợp quy mô lớn các tàu cá trên biển Hoa Đông. Các tàu này nhiều lần từ bỏ nề nếp đánh bắt thông thường và thay vào đó vận hành theo đội hình có tính đồng bộ cao. Các nhà phân tích cho rằng động thái này có thể liên quan đến các cuộc diễn tập của lực lượng dân quân biển.

Ngày 25/12, khoảng 2.000 tàu cá Trung Quốc tập hợp thành hai hàng song song trên biển Hoa Đông, và tạo thành hình chữ L ngược, với mỗi hàng kéo dài khoảng 290 dặm, theo báo cáo.

Báo cáo cho biết vào ngày 11/1, có thêm 1.400 tàu cá khác tập hợp thành hình chữ nhật kéo dài hơn 200 dặm. Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy mật độ đội hình dày đặc, khiến một số công ty vận tải biển quốc tế phải điều chỉnh hải trình.

Gây tắc ghẽn các tuyến hàng hải

Những đội hình bất thường này lần đầu được phát hiện bởi Jason Wang, giám đốc điều hành công ty phân tích dữ liệu ingeniSPACE. Ông nói rằng trong xung đột hoặc khủng hoảng, Trung Quốc có thể huy động số lượng lớn tàu dân sự để làm tắc nghẽn các tuyến hàng hải, qua đó gây phức tạp cho hoạt động quân sự và các tuyến tiếp vận của đối phương.

“Gần như chắc chắn các tàu này không đánh bắt cá, và tôi không thể nghĩ ra lời giải thích nào rằng đây không phải do nhà nước chỉ đạo”, Gregory Poling, giám đốc Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, nhận định.

Bài báo dẫn quan điểm của Poling rằng các đợt huy động này có thể là diễn tập cho việc tập hợp lực lượng quy mô lớn cho một tình huống trong tương lai, hoặc nhằm hỗ trợ các hoạt động trên biển như “kiểm dịch” hay phong tỏa nhằm gây áp lực tối đa lên Đài Loan.

Thomas Shugart, cựu sĩ quan hải quân Mỹ, hiện là nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới, cho rằng số lượng lớn tàu nhỏ này có thể đóng vai trò “mồi nhử tên lửa và ngư lôi, khiến radar hoặc cảm biến drone bị quá tải bởi quá nhiều mục tiêu”. Các tàu cá đơn lẻ khó có thể hình thành một rào cản hiệu quả, nhưng có thể cản trở tàu chiến và tàu thương mại nước ngoài.

Huy động tàu dân sự cho chiến tranh

Hai đợt tập hợp quy mô lớn trong thời gian ngắn cho thấy quân đội Trung Quốc có thể đang kiểm chứng khả năng huy động và tổ chức tàu dân sự, đồng thời thử nghiệm tính khả thi của việc đưa các tàu này vào nguồn lực tác chiến, Trung tướng Đài Loan (đã nghỉ hưu) Chang Yen-ting trả lời phỏng vấn với CTi News. Ông nói số lượng tàu lớn có thể làm tiêu hao hỏa lực chống hạm của đối phương, qua đó làm tăng chi phí ứng phó.

Về việc Trung Quốc lựa chọn thực hiện các bài tập huy động vào mùa đông, ông Chang cho rằng thời điểm này trùng với giai đoạn ít bão và sản lượng đánh bắt thấp hơn, giúp việc huy động ngư dân và tổ chức diễn tập dễ dàng hơn.

Nếu dữ liệu theo dõi tàu là chính xác, các đợt tập hợp này “không chỉ là một cuộc huy động và tập hợp tàu cá quy mô lớn hiệu quả, mà còn là chỉ dấu cụ thể cho thấy hệ thống chỉ huy - kiểm soát đối với ‘tàu dân quân biển’ đã đạt mức độ trưởng thành”, Lin Chau-luen, nghiên cứu viên cấp trung tại viện, viết trong một bài bình luận đăng trên Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Quốc gia Đài Loan.

Ông Lin cho rằng nếu căng thẳng leo thang tại biển Hoa Đông, Biển Đông hoặc eo biển Đài Loan, việc huy động như vậy “có thể rút ngắn đáng kể thời gian phản ứng và năng lực ứng phó trong hệ thống chỉ huy - kiểm soát của các chỉ huy ở mọi cấp”.

Trước những mối đe dọa phi truyền thống đó, ông Lin nhấn mạnh cần giữ bình tĩnh, dựa trên bằng chứng và tránh diễn giải quá mức tình hình. “Điều ta cần không phải là phản ứng hoảng loạn, mà là nỗ lực thực chất hơn trong việc xác minh và phân tích dữ liệu (chẳng hạn như hình ảnh vệ tinh) … để đưa ra quyết định đúng đắn”, ông nói.