Tác giả: Zarak Khan | 2026-02-18

Ấn Độ đã công bố kế hoạch thành lập các "hành lang đất hiếm" chuyên biệt nhằm củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu của mình. Sáng kiến này hướng tới việc kiềm chế sự thống trị toàn cầu của Trung Quốc và giảm sự phụ thuộc lâu nay của New Delhi vào Bắc Kinh đối với các đầu vào công nghiệp then chốt.

Động thái này, được công bố vào đầu tháng 2 cùng với Ngân sách Liên bang giai đoạn 2026–2027, phản ánh tính cấp bách ngày càng gia tăng của Ấn Độ trong việc bảo đảm quyền tiếp cận các nguồn tài nguyên chiến lược thiết yếu cho sản xuất tiên tiến, công nghệ năng lượng sạch và quốc phòng.

Bộ trưởng Tài chính Nirmala Sitharaman phát biểu trước Quốc hội ngày 1 tháng 2 rằng chính phủ sẽ phát triển các hành lang này nhằm "tăng cường nền tảng sản xuất trong nước của Ấn Độ và giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu khoáng sản thiết yếu".

Xây dựng năng lực

Bà nói trong bài phát biểu ngân sách, nhấn mạnh môi trường địa chính trị đầy bất định: "Ngày nay, chúng ta đang đối mặt với một môi trường bên ngoài trong đó thương mại và chủ nghĩa đa phương bị đe dọa. Và khả năng tiếp cận nguồn tài nguyên cũng như chuỗi cung ứng [đang] bị gián đoạn".

Theo kế hoạch chi tiết được công bố ngày 3 tháng 2, chính phủ Ấn Độ cho biết sẽ thiết lập các hành lang đất hiếm tại các bang Odisha, Kerala, Andhra Pradesh và Tamil Nadu.

Sở hữu trữ lượng khoáng sản đáng kể, các bang này sẽ đóng vai trò là những trung tâm cho hoạt động khai thác, tinh chế, nghiên cứu và sản xuất.

Các quan chức mô tả các hành lang này như một khuôn khổ toàn diện nhằm khai thác nền tảng giàu tài nguyên khoáng sản của Ấn Độ, đồng thời tạo ra một hệ sinh thái tích hợp cho hoạt động sản xuất có giá trị gia tăng.

Các hành lang này sẽ bổ trợ cho chương trình sản xuất Nam châm Vĩnh cửu Đất hiếm (REPM) vừa được phê duyệt của Ấn Độ, vốn được phân bổ ngân sách 72,8 tỷ INR (875 triệu USD) vào tháng 11.

Thách thức Trung Quốc

Nam châm vĩnh cửu đất hiếm là thành phần không thể thiếu trong các ứng dụng kỹ thuật tiên tiến, bao gồm động cơ xe điện, máy phát điện tuabin gió, thiết bị điện tử tiêu dùng, hệ thống hàng không vũ trụ, trang thiết bị quốc phòng và các cảm biến chính xác.

Sáng kiến của Ấn Độ được đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc đã duy trì vị thế thống trị các nguyên tố đất hiếm suốt nhiều thập kỷ qua.

Mặc dù các khoáng sản này không hề khan hiếm về mặt địa chất, nhưng quá trình tình chế của chúng lại nổi tiếng là cực kỳ phức tạp, gây tổn hại lớn đến môi trường và có chi phí rất cao.

Bắc Kinh đã tận dụng quyền kiểm soát năng lực khai thác và tinh chế để duy trì vị thế gần như độc quyền trong chuỗi cung ứng toàn cầu, qua đó biến các khách hàng nước ngoài thành những bên phụ thuộc đáng kể.

Kể từ tháng 4, Trung Quốc đã siết chặt việc kiểm soát đối với một số vật liệu đất hiếm. Nước này đã áp dụng yêu cầu cấp giấy phép xuất khẩu đối với một số sản phẩm và công nghệ được lựa chọn.

Tháng 10, Bộ Thương mại Trung Quốc công bố các yêu cầu cấp phép mới đối với các công nghệ liên quan đến đất hiếm, bao gồm cả đối với các thực thể ở nước ngoài. Bộ này viện dẫn lý do "bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia".

Trung Quốc dự định bổ sung thêm năm nguyên tố nữa, bao gồm holmium, erbium, thulium, europium và ytterbium, vào chế độ cấp phép của mình.

Các quan chức Ấn Độ ngày càng coi sự thống trị thị trường của Trung Quốc là một điểm yếu mang tính chiến lược đối với Ấn Độ.

Theo số liệu của chính phủ, trong giai đoạn từ năm 2022 đến 2025, Ấn Độ đã nhập khẩu từ 85% đến 90% nhu cầu nam châm vĩnh cửu đất hiếm từ Trung Quốc, cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn.

Nhằm hạn chế sự phụ thuộc vào nhập khẩu, Ấn Độ đã đặt mục tiêu đạt năng lực sản xuất trong nước 6.000 tấn nam châm vĩnh cửu đất hiếm mỗi năm.

Ưu đãi tài khóa

Trong khuôn khổ nỗ lực này, chính phủ Ấn Độ đang đề xuất các biện pháp ưu đãi, bao gồm việc xóa bỏ thuế hải quan đối với cát monazite nhập khẩu, một nguyên liệu then chốt cho sản xuất nam châm vĩnh cửu, Bloomberg đưa tin ngày 1 tháng 2, dẫn nguồn từ tài liệu ngân sách.

Về mặt lý thuyết, kế hoạch này sẽ khuyến khích ngành công nghiệp Ấn Độ tinh chế monazite.

Các doanh nghiệp đang nổi lên này sau đó có thể tinh chế khoảng 13,15 triệu tấn trữ lượng monazite ước tính của Ấn Độ, trong đó chứa khoảng 7,23 triệu tấn oxit đất hiếm, qua đó hình thành một nền tảng tài nguyên trong nước đáng kể.

Song song với các biện pháp công nghiệp, New Delhi đã thiết lập các cơ chế thể chế như Kho Dự trữ Khoáng sản Thiết yếu Quốc gia và Sứ mệnh Khoáng sản Thiết yếu Quốc gia (NCMM), nhằm bảo vệ đất nước trước các cú sốc nguồn cung và giành lại quyền tự chủ trong các tuyến cung ứng công nghệ thiết yếu.

Rishabh Jain, nghiên cứu viên tại Hội đồng Năng lượng, Môi trường và Nước có trụ sở tại New Delhi, cho biết sáng kiến này báo hiệu "một sự chuyển dịch then chốt từ các chính sách quốc gia và cải cách pháp lý sang triển khai ở cấp bang thông qua gia tăng giá trị tại địa phương", dựa trên NCMM và một chương trình sản xuất nam châm gần đây.

Jain nói với Hindustan Times trong một bài viết ngày 1 tháng 2: "Bằng cách neo đậu các chuỗi cung ứng tại các bang giàu khoáng sản, chúng tôi cuối cùng cũng đang thu hẹp khoảng cách then chốt giữa khai thác thượng nguồn và sản xuất hạ nguồn".

Các quan hệ đối tác toàn cầu

Chiến lược đất hiếm của Ấn Độ phản ánh sự thừa nhận của nước này về mức độ "phụ thuộc cực lớn vào Trung Quốc" cũng như nhu cầu phải đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Ấn Độ đã tìm cách liên kết với các quốc gia khác đang tỏ ra bất bình trước sự kiểm soát của Trung Quốc đối với các khoáng sản thiết yếu.

New Delhi đang tìm kiếm chuyển giao công nghệ, đầu tư và các mối quan hệ đối tác với những nền kinh tế lớn như Vương quốc Anh, Liên minh châu Âu và Nhật Bản.

Hơn nữa, Ấn Độ là thành viên của Quan hệ Đối tác An ninh Khoáng sản, một liên minh do Mỹ dẫn đầu gồm 14 quốc gia nhằm thúc đẩy đầu tư công và tư vào các chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu có khả năng chống chịu cao.