Bởi Jia Feimao | 2026-02-23

Xuất khẩu quốc phòng của Trung Quốc đang phải đối mặt với sự giám sát trở lại khi nhiều bên vận hành ở nước ngoài báo cáo tình trạng thiếu ổn định kéo dài và dịch vụ hỗ trợ sau bán hàng yếu kém. Những vấn đề này làm dấy lên câu hỏi về tính khả thi của các hệ thống giá rẻ trong điều kiện tác chiến thực tế.

Trong một đánh giá vào đầu tháng 2, Sam Cranny-Evans, nghiên cứu viên liên kết về khoa học quân sự tại Royal United Services Institute, cho biết các khiếm khuyết và khoảng trống trong công tác bảo dưỡng đã được ghi nhận trên các nền tảng lục quân, không quân và hải quân, đồng thời tác động càng trầm trọng hơn khi khách hàng gặp khó khăn trong việc tiếp cận phụ tùng thay thế, sửa chữa hoặc hỗ trợ kỹ thuật.

Xe tăng bị lỗi

Bản đánh giá lần theo mô thức này suốt nhiều thập niên, dẫn trường hợp của Thái Lan với các xe tăng Type 69-II do Trung Quốc bàn giao năm 1988. Những phương tiện này “tỏ ra kém tin cậy và việc tìm nguồn phụ tùng thay thế gặp nhiều khó khăn”, khiến Thái Lan cho ngừng sử dụng chúng vào năm 2004. Trong khi đó, các xe tăng M48 do Mỹ sản xuất đời cũ vẫn tiếp tục được đưa vào hoạt động.

Báo cáo cho biết chi phí và yếu tố chính trị có thể quan trọng hơn hiệu suất trong các quyết định mua sắm, mô tả điều kiện của Trung Quốc là “giá hữu nghị”. “Thà có những xe tăng không đáng tin còn hơn không có xe tăng nào,” báo cáo nhấn mạnh, phản ánh những đánh đổi mà một số người mua thực hiện khi các lựa chọn phương Tây có chi phí cao hơn.

Theo bản đánh giá, Thái Lan sau đó đã mua xe tăng VT4 của Trung Quốc, với 60 chiếc được bàn giao vào năm 2023. Báo cáo dẫn một sự cố năm 2025, khi nòng súng 125mm của một chiếc VT4 phát nổ trong giao tranh gần biên giới Thái Lan - Campuchia, làm bị thương ba thành viên phi hành đoàn, đồng thời cho biết các tài khoản mạng xã hội chưa được xác nhận đã nêu lên mối lo ngại rộng hơn về độ tin cậy và tuổi thọ nòng súng rút ngắn.

Bản đánh giá cho biết một số lỗi được báo cáo của thiết bị do Trung Quốc sản xuất đã xuất hiện trong các trận chiến thực tế thay vì trong tập trận, đây là một dấu hiệu đáng báo động đối với các nước mua như Thái Lan và Myanmar.

Máy bay bị lỗi

Các nền tảng trên không cũng nhận được sự chú ý tương tự. Theo báo cáo, Myanmar đã cho hạ cánh hầu hết các máy bay tiêm kích JF-17 Thunder mới mua vào cuối năm 2022 do xuất hiện các vết nứt nghiêm trọng trên khung máy bay và lỗi trong radar do Trung Quốc sản xuất. Máy tính của máy bay gặp khó khăn trong việc định vị mục tiêu ngoài tầm nhìn.

Trung Quốc vẫn tụt hậu so với các nhà cung cấp phương Tây về động cơ và vật liệu composite, một yếu tố thất bại có thể làm giảm độ bền trong môi trường chịu áp lực cao, theo Su Tzu-yun, giám đốc Phân viện Chiến lược và Nguồn lực của Institute for National Defense and Security Research.

“Vấn đề phổ biến với vũ khí Trung Quốc là hiệu suất đỉnh trông tốt trên giấy, nhưng hiệu suất duy trì lại không đáng tin cậy,” Su nói với Focus.

Các máy bay huấn luyện và máy bay không người lái đã gây ra những phàn nàn về công tác bảo dưỡng, theo bản đánh giá.

Cranny-Evans dẫn lại nhiều vụ tai nạn liên quan đến máy bay huấn luyện FT-7 do Trung Quốc sản xuất của Bangladesh trong những năm trước. Một số vụ tai nạn đã làm phi công thiệt mạng, bao gồm các năm 1998 và 2001.

Ông cho biết, Bangladesh cũng đã phàn nàn về các vấn đề với máy bay huấn luyện hạng nhẹ K-8W vào năm 2020, bao gồm lỗi hiệu suất hệ thống vũ khí và khiếm khuyết trong thiết bị hàng không, cùng với lo ngại về chất lượng phụ tùng thay thế và quá trình lắp ráp ban đầu.

Máy bay không người lái và tàu chiến bị lỗi

Các hệ thống không người lái cho thấy những rủi ro tương tự, theo nghiên cứu. Jordan tỏ ra không hài lòng với đội máy bay không người lái CH-4B Rainbow và đã đưa chúng ra bán, trong khi đội CH-4 của Iraq gặp tám vụ tai nạn trên tổng số 20 chiếc trong vài năm đầu tiên. Iraq buộc phải giữ phần còn lại trong kho dự trữ do thiếu phụ tùng thay thế.

Trên biển, bản đánh giá dẫn các báo cáo từ bên thứ ba rằng các tàu frigate F-22P do Trung Quốc chế tạo của Pakistan đã gặp vấn đề ảnh hưởng đến các bộ phận hệ thống tên lửa, radar và động cơ. Một số phụ tùng thay thế cung cấp cho các tàu chiến do Trung Quốc sản xuất bị lỗi, theo các báo cáo bên ngoài.

Các thiết bị quân sự phức tạp có thể gặp sự cố vì nhiều lý do, bao gồm lỗi của người sử dụng và công tác bảo dưỡng kém, theo Cranny-Evans. Nhưng số lượng lớn các phàn nàn chỉ ra những thách thức về kiểm soát chất lượng, trở nên nghiêm trọng khi dịch vụ hỗ trợ sau bán hàng không đầy đủ. “Thường thì những mối quan tâm của khách hàng bị bỏ ngỏ,” ông viết, cảnh báo rằng người dùng có thể bị “tiềm ẩn yếu hơn vì điều này.”

Sự giám sát này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc vẫn là một trong những nhà xuất khẩu vũ khí lớn xét theo sản lượng. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, trong giai đoạn 2020–2024, Trung Quốc chiếm 5,9% tổng kim ngạch xuất khẩu vũ khí toàn cầu, xếp thứ tư thế giới, trong đó gần hai phần ba lượng xuất khẩu được xuất sang Pakistan.

Trung Quốc có thể giảm bớt những vấn đề này nếu các nhà xuất khẩu kết hợp bán hàng với chuỗi cung ứng phụ tùng đầy đủ, hỗ trợ bảo dưỡng và phát triển tiếp theo để hệ thống hoạt động như cam kết, theo Cranny-Evans. Nhưng ông cho biết, nước này thường không cung cấp đủ hỗ trợ, và một số đối tác đã gặp phải những hỏng hóc nghiêm trọng trong xung đột thực tế thay vì trong các cuộc tập trận.

“Thời gian sẽ trả lời liệu những vấn đề này có được giải quyết hay không, nhưng hiện tại, có lý do để thận trọng khi mua sắm trang thiết bị của Trung Quốc,” ông viết.