Ayon kay Jia Feimao | 2026-02-23

Muling kinuwestiyon ang mga armas mula sa Tsina matapos ireklamo ng maraming bansa ang madalas na pagkasira ng mga ito at ang kawalan ng maayos na suporta. Ang mga problemang ito ay nag-uudyok ng mga katanungan tungkol sa kakayahan ng mas murang mga sistema sa tunay na labanan.

Sa isang pagsusuri noong unang bahagi ng Pebrero, sinabi ni Sam Cranny-Evans, isang associate fellow ng military sciences sa Royal United Services Institute, na may mga naiulat na depekto at kakulangan sa pagpapanatili sa mga kagamitang pang-lupa, panghimpapawid, at pandagat. Lalong lumalala ang sitwasyon habang nahihirapan ang mga nakabili na makakuha ng mga piyesa, pagkumpuni, o teknikal na suporta.

Mga sirang tangke

Sinuri ng pagtatasa ang kasaysayang ito ilang dekada na ang nakalilipas, na binabanggit ang karanasan ng Thailand sa mga Chinese Type 69-II na tangke na binili noong 1988. Ang mga sasakyang ito ay “napatunayang hindi maaasahan at naging problema ang pagkuha ng mga piyesa,” kaya naman itinigil na ng Thailand ang paggamit sa mga ito noong 2004. Samantala, ang mga mas lumang M48 na tangkeng gawa sa US ay ginagamit pa rin.

Ayon sa ulat, maaaring mas matimbang ang presyo at pulitika kaysa sa kalidad ng kagamitan sa mga desisyon sa pagbili, kung saan inilalarawan ang mga alok ng Tsina bilang “friendship prices.” “Mas mabuti nang may mga hindi maaasahang tangke kaysa walang tangke,” dagdag ng ulat, na sumasalamin sa mga trade-off na ginagawa ng ilang mamimili kapag mas mahal ang mga alternatibong mula sa Kanluran.

Nang maglaon ay binili ng Thailand ang mga VT4 na tangke mula sa Tsina, kung saan 60 ang naihatid hanggang 2023, ayon sa pagtatasa. Binanggit sa ulat ang isang insidente noong 2025 kung saan sumabog ang 125mm barrel ng isang VT4 habang may labanan malapit sa hangganan ng Thailand at Cambodia, na ikinasugat ng tatlong tripulante. Mayroon ding mga hindi kumpirmadong ulat sa social media na nagpapahiwatig ng mas malawak na problema sa pagigingproblema sa kalidad at sa maikling buhay ng mga gun barrel.

Ang ilan sa mga naiulat na pagpalya ng mga kagamitang gawa sa Tsina ay lumitaw sa gitna mismo ng mga labanan sa halip na sa mga pagsasanay lamang, isang nakababahalang babala para sa mga mamimili tulad ng Thailand at Burma, ayon sa pagtatasa.

Mga sirang eroplano

Ang mga air platform ay nakakuha rin ng katulad na atensyon. Pinatigil ng Burma ang paglipad ng karamihan sa kanilang mga bagong biling JF-17 Thunder fighter noong huling bahagi ng 2022 dahil sa mga malalang lamat sa airframe at palpak na mga radar na gawa ng Tsina. Nahirapan din ang computer ng sasakyang panghimpapawid sa pag-asinta ng mga target na lampas-tanaw.

Nahuhuli pa rin ang Tsina sa mga supplier mula sa Kanluran pagdating sa mga makina at mga composite material, isang kakulangan na maaaring magpahina sa tibay ng mga kagamitan sa mabibigat na operasyon, ayon kay defense analyst Su Tzu-yun, direktor ng Division of Strategy and Resources ng Institute for National Defense and Security Research sa Taiwan.

​“Ang karaniwang isyu sa mga armas ng Tsina ay maganda lang tingnan sa papel ang sukdulang kakayahan nito, pero pagdating sa aktwal at tuluy-tuloy na gamit ay hindi na ito maaasahan,” sinabi ni Su sa Focus.

Ang mga sasakyang panghimpapawid at drone na ginagamit sa mga pagsasanay ay umani rin ng mga reklamo pagdating sa pagpapanatili, ayon sa pagtatasa.

Binanggit ni Cranny-Evans ang maraming insidente ng pagbagsak ng mga FT-7 trainer aircraft na gawang Tsina sa Bangladesh noong mga nakaraang taon. May mga pilotong nasawi sa ilan sa mga trahedyang ito, kabilang na noong 1998 at 2001.

Nagreklamo rin ang Bangladesh noong 2020 tungkol sa mga isyu sa weapon system, avionics, kalidad ng mga piyesa, at ang mismong pagkakabuo ng mga K-8W light trainer, ayon sa kanya.

Mga sirang drone at barko

Ayon sa pag-aaral, nagpakita rin ng katulad na panganib ang mga uncrewed system. Ibinenta ng Jordan ang kanilang CH-4B Rainbow drone fleet dahil sa matinding pagkadismaya sa kalidad nito, habang walo sa 20 ang bumagsak mula sa fleet ng Iraq sa loob lamang ng ilang taon. Kinailangan ng Iraq na isantabi ang mga natitira dahil sa kakulangan ng mga piyesa.

Binanggit sa pagsusuri na ayon sa mga ulat mula sa ikatlong partido, ang mga F-22P frigate ng Pakistan na gawang Tsina ay nahaharap sa mga problemang nakaaapekto sa mga missile system, radar, at makina. Inilahad din ng mga naturang ulat na depektibo ang ilang mga piyesang inilaan para sa mga sasakyang pandigma.

Ayon kay Cranny-Evans, ang pagpalya ng mga komplikadong kagamitang militar ay maaaring bunga ng maraming dahilan, kabilang ang pagkakamali ng gumagamit at hindi maayos na pagpapanatili. Subalit ang karamihan ng mga reklamo ay nagtuturo sa mga hamon sa quality control na lalong lumalala dahil sa kakulangan ng after-sales support. "Kadalasan, ang mga alalahanin ng bumili ay hindi natutugunan," isinulat niya, at nagbabalang ang mga gumagamit ay maaaring maiwang "mas mahina bilang resulta."

Lumilitaw ang pagsusuring ito habang nananatiling pangunahing arms exporter ang Tsina pagdating sa dami ng benta. Ayon sa Stockholm International Peace Research Institute, ang Tsina ang may hawak ng 5.9% ng global arms exports noong 2020–2024, kung kaya't nasa ikaapat na pwesto ito sa buong mundo; halos dalawang-katlo ng mga iniluluwas ay napupunta sa Pakistan.

Maaaring maibsan ng Tsina ang mga problemang ito kung sasabayan ng mga exporter ang kanilang benta ng maaasahang pipeline ng mga piyesa, suporta sa pagpapanatili, at patuloy na pagpapaunlad upang gumana ang mga sistema gaya ng ipinangako, ayon kay Cranny-Evans. Ngunit madalas itong hindi nakapagbibigay ng sapat na suporta, at ang ilang mga katuwang na bansa ay nakaranas ng mga kritikal na pagkasira sa gitna ng mismong labanan sa halip na sa mga pagsasanay lamang, sinabi niya.

​“Panahon ang makapagsasabi kung mareresolba ang mga isyung ito, ngunit sa ngayon, may sapat na dahilan para maging maingat sa pagkuha ng mga kagamitang militar mula sa Tsina,” isinulat niya.