Tác giả: Zarak Khan | 2026-02-24

Sự hiện diện ngày càng gia tăng tại Bangladesh, bao gồm các dự án gần hành lang đông bắc nhạy cảm của Ấn Độ, đang đẩy chính phủ sắp nắm quyền ở Dhaka vào một thế cân bằng địa chính trị ngày càng mong manh.

Chính quyền lâm thời của Bangladesh đã xúc tiến các thỏa thuận mới với Trung Quốc tại khu vực gần biên giới Bangladesh-Ấn Độ, làm dấy lên lo ngại chiến lược tại New Delhi và gia tăng mức độ nhạy cảm trong khu vực.

Những diễn biến này xảy ra vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với ban lãnh đạo mới của Bangladesh sau cuộc bầu cử ngày 12/2. Đảng Dân tộc Bangladesh (BNP), do Tarique Rahman lãnh đạo, đã giành chiến thắng và thành lập chính phủ mới vài ngày sau đó.

Chính phủ mới sẽ sớm phải đối mặt với phép thử đầu tiên về đối ngoại khi tìm cách dung hòa kỳ vọng của Ấn Độ và Trung Quốc, đồng thời tránh bị cuốn sâu hơn vào cuộc cạnh tranh gay gắt giữa hai cường quốc lớn nhất châu Á.

Ngày 27/1, không quân Bangladesh đã ký thỏa thuận với China Electronics Technology Group Corporation International (CETC), một tập đoàn điện tử quốc phòng nhà nước Trung Quốc, để thành lập nhà máy sản xuất và lắp ráp phương tiện bay không người lái tại Bangladesh, theo thông báo quân sự đăng trên X.

Tuyên bố cho biết cơ sở này sẽ bao gồm việc chuyển giao công nghệ và được kỳ vọng sẽ “hỗ trợ cả các hoạt động quân sự … lẫn các nhiệm vụ ứng phó thảm họa”.

Các quan chức Ấn Độ lo ngại rằng cơ sở này được lên kế hoạch đặt tại quận Chittagong, một khu vực trước đây đã được phân bổ cho công nghiệp Ấn Độ.

Theo quan điểm của Ấn Độ, việc Trung Quốc tham gia xây dựng một nhà máy sản xuất máy bay không người lái tại Chittagong, do khu vực này nằm gần vùng đông bắc của Ấn Độ và sát Vịnh Bengal, được coi là mối đe dọa trực tiếp đối với các lợi ích chiến lược và kinh tế của New Delhi.

Hồi tháng 1, Đại sứ Trung Quốc tại Bangladesh Yao Wen đã thăm địa điểm Dự án Quản lý và Phục hồi Toàn diện Sông Teesta, dự án mà Bangladesh đang thảo luận với Bắc Kinh. Các quan chức Ấn Độ đã theo dõi chặt chẽ sự tham gia của Trung Quốc vào dự án nguồn nước nhạy cảm gần biên giới Bangladesh - Ấn Độ. Khoảng 10 triệu người Ấn Độ và 30 triệu người Bangladesh sinh sống trong lưu vực con sông này.

Năm ngoái, Trung Quốc đã giành được hợp đồng trị giá khoảng 400 triệu USD để hiện đại hóa cảng Mongla của Bangladesh, mang lại cho Bắc Kinh thêm một chỗ đứng tại Vịnh Bengal, khu vực mà Ấn Độ coi là then chốt trong cấu trúc an ninh của mình.

Ấn Độ quan ngại

Các nhà hoạch định chính sách Ấn Độ xem những thỏa thuận này giữa Dhaka và Bắc Kinh là một phần trong chiến lược bao vây Ấn Độ của Trung Quốc. Họ lo ngại về các rủi ro an ninh gần hành lang đông bắc nhạy cảm và đường biên giới 4.096 km giữa Ấn Độ và Bangladesh.

Hành lang đông bắc là tuyến đường bộ duy nhất nối phần lãnh thổ chính của Ấn Độ với tám bang đông bắc của nước này.

New Delhi diễn giải các thỏa thuận này là “một phần của mô hình khu vực rộng lớn hơn, trong đó Bắc Kinh cắm rễ vào hệ sinh thái quân sự của các nước láng giềng thông qua cơ sở hạ tầng, chuyển giao công nghệ và các cơ sở sản xuất”, hãng tin Ấn Độ Firstpost đưa tin ngày 28/1.

Kể từ khi nhà lãnh đạo lâu năm của Bangladesh Sheikh Hasina bị lật đổ năm 2024, các công ty Trung Quốc đã đầu tư hàng trăm triệu USD vào Bangladesh, Reuters đưa tin hôm 6/2.

Những lo ngại của Ấn Độ đã gia tăng kể từ các cuộc biểu tình trên toàn quốc tại Bangladesh năm 2024, khi bà Sheikh Hasina, người được xem là thân cận với New Delhi, phải chạy sang Ấn Độ. Việc bà bị lật đổ đã khiến quan hệ Ấn Độ-Bangladesh trở nên căng thẳng. Ngược lại, việc Ấn Độ che chở cho bà Hasina cũng làm chính quyền lâm thời Bangladesh giai đoạn 2024-2026 phẫn nộ.

Những động thái tiếp cận của Dhaka với Trung Quốc

Chính quyền lâm thời này, do nhà đoạt giải Nobel Muhammad Yunus đứng đầu, đã tích cực tăng cường quan hệ với Trung Quốc và Pakistan trong suốt một năm rưỡi cầm quyền.

Ông Yunus đã thực hiện chuyến công du nước ngoài đầu tiên tới Trung Quốc thay vì Ấn Độ, qua đó đạt được 2,1 tỷ USD dưới dạng các khoản vay, đầu tư và viện trợ. Chuyến đi của ông làm nổi bật ảnh hưởng ngày càng tăng của Bắc Kinh trong quỹ đạo phát triển của Bangladesh.

“Trung Quốc đang từng bước xây dựng ảnh hưởng của mình cả công khai lẫn hậu trường, tận dụng cuộc khủng hoảng trong quan hệ Ấn Độ–Bangladesh”, Constantino Xavier, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Tiến bộ Xã hội và Kinh tế ở New Delhi, nói với Reuters.

Bangladesh hiện đã trở thành “trung tâm trong tư duy chiến lược của Trung Quốc đối với Vịnh Bengal, và Trung Quốc ngày càng tự tin rằng Bangladesh sẽ đóng vai trò thân Trung Quốc trong chiến lược này”, Joshua Kurlantzick, nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại có trụ sở tại Mỹ, nói với AFP hôm 8/2.

Thế cân bằng của Dhaka

Đối với chính phủ sắp nhậm chức của Bangladesh, một thế cân bằng khó khăn đang chờ phía trước. Tuy nhiên, Ấn Độ vẫn là yếu tố không thể bỏ qua đối với Dhaka.

Sau chiến thắng của BNP trong cuộc bầu cử ngày 12/2, chính sách đối ngoại sẽ được định hướng nghiêm ngặt bởi “lợi ích lớn hơn của Bangladesh và người dân nước này” trong quan hệ với Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan, Chủ tịch BNP ông Rahman nói với phóng viên.

Theo các nhà phân tích tại Dhaka, việc tăng cường quan hệ với Bắc Kinh không đồng nghĩa với việc đoạn tuyệt với New Delhi, bởi Bangladesh vẫn phụ thuộc nặng nề vào Ấn Độ về thương mại, kết nối và ổn định khu vực.

“Bangladesh cần cả Trung Quốc và Ấn Độ, và phải nhìn nhận vấn đề một cách thực dụng”, Lailufar Yasmin, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Dhaka, trả lời Reuters.

“Dù quan hệ với Trung Quốc có thể cải thiện, bất kỳ đảng nào lên nắm quyền cũng sẽ không thiếu thận trọng đến mức sẽ phớt lờ Ấn Độ”, bà nói thêm.