Tác giả: Chen Wei-chen | 2026-03-31

Các nền tảng thanh toán di động Trung Quốc đang mở rộng khắp Nhật Bản. Các giao dịch được thực hiện ngoài hệ thống ngân hàng nội địa có thể làm suy yếu công tác giám sát thuế và quản lý tài chính, theo các nhà chức trách.

Vấn đề này được đưa ra công khai vào ngày 11/3, khi ông Tsukasa Abe của Đảng Đổi mới Nhật Bản chất vấn cơ quan quản lý tại quốc hội.

Ông cho biết, việc ngày càng nhiều thương nhân tại Nhật Bản sử dụng Alipay và WeChat Pay cho phép một số giao dịch nội địa bỏ qua hệ thống tài chính của nước này.

"Ngay cả khi giao dịch diễn ra tại các cửa hàng ở Nhật Bản, dòng tiền vẫn được xử lý thông qua tài khoản ngân hàng và cơ sở hạ tầng thanh toán bên Trung Quốc", ông Abe nói. Xu hướng này có thể dẫn đến một "lĩnh vực kinh tế song song" nằm ngoài hệ thống của Nhật Bản, ông nhận định.

Dòng tiền song song

Các khu kinh doanh của người Trung Quốc tại khu Ikebukuro (Tokyo) và Nishi-Kawaguchi (Saitama) hiện chiếm lĩnh cả các dãy phố. Tại một số khu vực, hàng trăm cửa hàng chủ yếu dựa vào Alipay và WeChat Pay, với các giao dịch phần lớn bỏ qua đồng yên.

"Chúng tôi gần như không dùng tiếng Nhật và hầu như không cần đồng yên nữa", một doanh nhân nhập cư Trung Quốc nói với báo Sankei Shimbun. "Ở đây đã là Trung Quốc rồi".

Hệ thống này trừ tiền trực tiếp từ tài khoản ngân hàng Trung Quốc của khách hàng và gửi doanh thu của thương nhân về Trung Quốc, theo các nghị sĩ và bản tin truyền thông trong nước.

Vì các giao dịch này không đi qua các tổ chức tài chính của Nhật Bản ở bất kỳ giai đoạn nào, nên các cơ quan chức năng khó nắm bắt được dòng chảy của tiền. Các cơ quan thuế vì vậy gặp khó khăn trong việc xác minh doanh số thực và thu nhập chịu thuế.

Ông Abe cho biết, thực tiễn này gây ra hai rủi ro chính.

Từ góc độ thuế, "ngay cả khi hoạt động kinh tế cơ bản diễn ra tại Nhật Bản, các cơ quan thuế cũng có thể gặp khó khăn trong việc theo dõi thu nhập và doanh số nếu dòng tiền không thể truy xuất trong nước".

Ông cho biết, điều này có thể cho phép hoạt động kinh tế diễn ra ngoài khung pháp lý của Nhật Bản và làm gia tăng rủi ro liên quan đến tài chính bất hợp pháp.

Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama, người trả lời chất vấn của ông Abe, mô tả vấn đề là "vô cùng nghiêm trọng". Bà cho biết các luật hiện hành thiếu cơ chế để quản lý các giao dịch diễn ra ngoài hệ thống ngân hàng nội địa.

Bà cho biết: "Trong thực tế, việc thực thi các yêu cầu đăng ký hợp pháp và thực hiện quyền giám sát có lẽ đã trở nên vô cùng khó khăn".

Chính phủ cần giải quyết các sơ hở quản lý để đảm bảo tính công bằng và duy trì niềm tin công chúng, bà nói, đồng thời nhấn mạnh rằng tình hình "phải được khắc phục" như một phần trong nỗ lực khái quát hơn về quản lý chính sách đối với người cư trú nước ngoài và hội nhập kinh tế.

Lỗ hổng quản lý

Tuy nhiên, việc thực thi vẫn bị hạn chế về mặt cơ cấu.

Khi các giao dịch hoàn toàn đi qua các tài khoản ở nước ngoài mà không liên kết với ngân hàng Nhật Bản, các cơ quan quản lý gặp khó khăn trong việc đăng ký và giám sát các nhà vận hành thanh toán nước ngoài. Các khung pháp lý hiện hành phụ thuộc nhiều vào các tổ chức trung gian tài chính nội địa.

Kể từ những năm 2010, các nhà bán lẻ Nhật Bản, từ siêu thị, cửa hàng tiện lợi đến các trung tâm thương mại như Takashimaya, đã áp dụng hệ thống thanh toán di động Trung Quốc để phục vụ khách du lịch Trung Quốc chi tiêu tự do.

Tại Trung Quốc, các nền tảng này hiện chiếm khoảng 80% khối lượng giao dịch, củng cố tầm ảnh hưởng toàn cầu và sự phụ thuộc của người dùng. Tính đến tháng 9 năm ngoái, các nền tảng trong nước như PayPay và NTT Docomo đã bắt đầu hỗ trợ WeChat Pay, tích hợp các hệ thống này vào môi trường bán lẻ Nhật Bản.

Nỗ lực cải tổ hệ thống

Tuy nhiên, một số nhà bán lẻ Nhật Bản gần đây đã bắt đầu gỡ dần hỗ trợ cho Alipay và WeChat Pay. Biểu tượng của các nền tảng này cũng trở nên ít xuất hiện hơn trong các cửa hàng.

Một số nhà quan sát cho rằng sự thay đổi này là dấu hiệu ban đầu của việc "tách rời" kinh tế, phản ánh cả căng thẳng địa chính trị lẫn sự nhạy cảm ngày càng tăng về mặt quản lý.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng các giao dịch này không nhất thiết nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan quản lý.

Trong nhiều trường hợp, các thanh toán di động xuyên biên giới được thực hiện thông qua các đối tác là tổ chức thu mua được cấp phép tại địa phương, chịu trách nhiệm xử lý thanh toán và đảm bảo tuân thủ các quy định thuế cũng như chống rửa tiền trong nước.

Mô hình này tương tự như mạng lưới thẻ quốc tế, nơi nhiều khu vực pháp lý cùng chia sẻ trách nhiệm giám sát, các chuyên gia trong ngành nhận xét, Vision Times đưa tin.

Rủi ro thực thi

Đồng thời, các cơ quan chức năng vẫn lo ngại về việc lạm dụng và các lỗ hổng trong thực thi pháp luật.

Các nhà phân tích cho biết, các nhóm có tổ chức đã lợi dụng hệ thống thanh toán di động để thực hiện chuyển tiền xuyên biên giới, bao gồm các kế hoạch mà thủ phạm bán lại hàng hóa mua tại Nhật Bản nhằm chuyển đổi nhân dân tệ sang yên hoặc USD.

Theo PaymentsJournal, các cơ quan chức năng Nhật Bản đã tăng cường thực thi, bao gồm việc triệt phá một nhóm liên quan đến Trung Quốc bị cáo buộc rửa tiền thông qua việc mua các căn hộ cao cấp vào tháng 10 năm ngoái.

Rửa tiền đã trở thành một ngành sinh lợi tại Trung Quốc, khi các quy định kiểm soát vốn chặt chẽ hơn đã thúc đẩy các dòng tiền bất hợp pháp xuyên biên giới. Bộ Tài chính Mỹ ước tính các mạng lưới này rửa lên đến 150 tỷ USD mỗi năm.

Công ty phân tích blockchain Chainalysis cho biết các mạng lưới rửa tiền sử dụng tiếng Trung đã xử lý 16,1 tỷ USD tiền điện tử trong năm 2025, chiếm khoảng 20% hoạt động rửa tiền toàn cầu được biết đến.

Bà Katayama cho biết Nhật Bản đang xem xét sửa đổi pháp luật để phân loại các giao dịch này là trong nước nhằm mục đích quản lý, mở rộng giám sát và bịt các lỗ hổng luật pháp.

Bà cũng cho biết, vấn đề này có khả năng sẽ được đưa ra tại Nhóm Bảy nước công nghiệp hàng đầu (G7), khi các chính phủ tìm cách phối hợp để đối phó với rủi ro từ thanh toán kỹ thuật số xuyên biên giới.