Nguồn: AFP và Focus | 2026-05-05

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đã trở về nước sau chuyến thăm đồng minh duy nhất của hòn đảo này tại châu Phi, khẳng định Đài Loan có "quyền giao lưu với thế giới", sau khi Đài Bắc cáo buộc Bắc Kinh tìm cách phá hoại chuyến đi của ông.

"Người dân Đài Loan là công dân của thế giới; người dân Đài Loan có quyền giao lưu với thế giới", ông Lại phát biểu tại sân bay quốc tế Đài Bắc ngày 4/5 sau chuyến bay trở về trên chuyên cơ của Quốc vương Eswatini.

"Chúng tôi sẽ không lùi bước trước sự đàn áp", ông nói thêm, đứng cạnh Phó Thủ tướng Eswatini Thulisile Dladla, người đã bay cùng ông và phái đoàn tới Đài Loan.

Ông Lại nói: "Những chuyến thăm lẫn nhau giữa các nguyên thủ quốc gia nên là điều hết sức bình thường, giống như khi chúng ta ra ngoài thăm bạn bè, và đó là quyền cơ bản của mọi quốc gia".

Ông Lại chỉ hoàn tất chuyến thăm sau khi phải đối mặt với một trở ngại ngoại giao đáng kể. Đài Loan cho biết Trung Quốc đã gây "sức ép mạnh mẽ" lên Seychelles, Mauritius và Madagascar nhằm buộc các quốc gia này thu hồi giấy phép bay quá cảnh cho chuyến đi ban đầu của ông Lại tới Eswatini, vốn dự kiến diễn ra từ ngày 22–26/4 để đánh dấu kỷ niệm 40 năm Quốc vương Mswati III lên ngôi và sinh nhật lần thứ 58 của ông.

Phản ứng toàn cầu

Mỹ đã lên án "chiến dịch đe dọa" của Trung Quốc sau khi chuyến đi ban đầu của Tổng thống Lại Thanh Đức bị ngăn cản. Đại diện Văn phòng Anh tại Đài Bắc Ruth Bradley-Jones và một phát ngôn viên Liên minh châu Âu bày tỏ quan ngại, nhấn mạnh rằng các quyết định liên quan đến quản lý không phận không nên bị sử dụng cho mục đích chính trị. Ngoại trưởng Trung Quốc bác bỏ những nhận định này, cho rằng đó là "các cáo buộc vô căn cứ".

Việc hủy chuyến đánh dấu lần đầu tiên một tổng thống Đài Loan phải hủy toàn bộ chuyến công du nước ngoài do bị từ chối quyền tiếp cận không phận. Động thái này cho thấy một giai đoạn mới trong chiến dịch của Bắc Kinh nhằm cô lập hòn đảo trên trường quốc tế.

Ông Tống Văn Địch, nghiên cứu viên không thường trú tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc Toàn cầu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết với tờ Liên hợp Tảo báo của Singapore rằng sự việc này tương đương với việc "vũ khí hóa bầu trời" -- tức chính trị hóa một lĩnh vực quản trị vốn từ trước đến nay phần lớn mang tính phi chính trị.

'Kiềm tỏa trên không'

Ông mô tả đây là một hình thức "kiềm tỏa trên không" nhằm làm suy giảm mức độ hiện diện quốc tế của Đài Loan. Ông cho biết sau khi không thể ngăn cản các quan chức nước ngoài đến thăm Đài Loan, Bắc Kinh hiện đang tìm cách cản trở các lãnh đạo Đài Loan đến các quốc gia khác.

Ông Vương Hồng Nhân, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc lập Thành Công của Đài Loan, nói với tờ Liên hợp Tảo báo rằng khi cơ sở hạ tầng hoặc các thể chế bị sử dụng như công cụ gây sức ép hay trừng phạt, chúng sẽ bị chính trị hóa.

Ông Vương nhận định: "Những điểm trung chuyển then chốt này đang trở thành công cụ quan trọng để làm suy yếu năng lực của đối phương mà không cần tiến hành chiến tranh".

Trung Quốc tuyên bố Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và phản đối hòn đảo tự quản này tham gia các tổ chức quốc tế cũng như giao lưu với các quốc gia khác.

Eswatini, một vương quốc nhỏ không giáp biển, trước đây được gọi là Swaziland, là một trong 12 quốc gia vẫn công nhận Đài Loan. Trung Quốc đã thuyết phục các quốc gia khác cắt đứt quan hệ ngoại giao với Đài Bắc.

Khi ông Lại không thể thăm Eswatini vào tháng 4, Ngoại trưởng Lâm Giai Long đã bay tới đây thay ông. Cuối cùng, ông Lại cũng đến vương quốc này vào ngày 2/5 trên chuyên cơ của Quốc vương Eswatini, với việc khởi hành được giữ kín nhằm tránh gây chú ý.

Trong thời gian lưu trú vào cuối tuần, ông đã được nghe báo cáo về một cơ sở lưu trữ dầu do Đài Loan tài trợ và tham quan một trung tâm hội nghị, nơi Đài Loan dự định phát triển một khu công nghiệp.

Một quan chức an ninh Đài Loan, yêu cầu giấu tên, cho biết Trung Quốc đã đe dọa hủy bỏ các khoản xóa nợ đáng kể dành cho Seychelles, Mauritius và Madagascar, đồng thời ngừng cấp vốn và áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt kinh tế nếu ba quốc gia này cho phép máy bay của ông Lại quá cảnh không phận của họ.

Ngày 1/5, Trung Quốc đã mở rộng chính sách thuế quan 0% đối với tất cả các quốc gia châu Phi, ngoại trừ Eswatini, theo một chính sách được nước này công bố từ năm ngoái. Động thái này được nhìn nhận rộng rãi là hành động trả đũa việc Eswatini công nhận Đài Loan.

Ngày 2/5, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã cáo buộc ông Lại thực hiện một "trò hề bỏ trốn kiểu lén lút".

Chuyến công du nước ngoài chính thức gần nhất trước chuyến thăm này của ông Lại diễn ra vào tháng 11/2024, khi ông thăm các đồng minh của Đài Loan tại Thái Bình Dương và quá cảnh qua lãnh thổ Guam của Mỹ.