Tác giả: Liz Lagniton | 2026-06-29

Trung Quốc đã dỡ bỏ một nền tảng nghiên cứu nổi khỏi Bãi cạn Scarborough sau khi Philippines phản đối sự hiện diện của nó tại rạn san hô vòng đang tranh chấp này. Tuy nhiên, việc triển khai trong thời gian ngắn đã làm dấy lên những lo ngại mới rằng Bắc Kinh đang thử nghiệm các phương thức mới nhằm củng cố sự hiện diện tại một trong những khu vực tranh chấp gay gắt nhất ở Biển Đông.

Bãi cạn Scarborough nằm cách Luzon khoảng 220km và được cả Philippines và Trung Quốc tuyên bố chủ quyền.

Giới chức Philippines xác nhận hôm 17/6 rằng giàn nổi này, lần đầu được phát hiện bên trong đầm phá vào cuối tháng 5, đã được dỡ bỏ.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết công trình này được Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc sử dụng để phục vụ hoạt động nghiên cứu trên toàn bộ bãi cạn từ cuối tháng 5 và đã được tháo dỡ sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Người phát ngôn Lin Jian khẳng định hoạt động này “hoàn toàn thuộc về quyền chủ quyền của Trung Quốc” và “không quốc gia nào có quyền can thiệp”.

Giàn nổi này, mà Philippines mô tả là một kết cấu nổi có thể di chuyển, đã khiến Manila gửi công hàm phản đối ngoại giao sau khi các quan chức nước này cho rằng nó hoạt động trong Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Philippines.

Tuy nhiên, với giới chức Philippines, bản thân giàn nổi này chưa bao giờ là mối quan ngại chính.

Thay vào đó, họ đặt câu hỏi liệu đây có nằm trong xu hướng lớn hơn của Trung Quốc nhằm mở rộng hiện diện quanh Bãi cạn Scarborough, sau khi Bắc Kinh giành quyền kiểm soát thực tế thực thể này kể từ cuộc đối đầu với Philippines năm 2012. Manila gọi bãi cạn này là Bajo de Masinloc, trong khi Trung Quốc gọi là Huangyan Dao.

“Nếu đây là bước dọn đường cho một sự hiện diện lâu dài hơn, hoặc là tiền đề cho các hoạt động ác ý khác, thì điều đó rất đáng lo ngại”, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. nói với Wall Street Journal.

Bộ Ngoại giao Philippines nói giàn nổi này vi phạm chủ quyền và quyền tài phán của Philippines, và không phù hợp với luật pháp quốc tế, khiến Manila phải gửi công hàm phản đối ngoại giao và nhiều động thái ngoại giao khác tới Bắc Kinh.

Trung Quốc bảo vệ các hoạt động của mình tại bãi cạn này với lập luận đây là nghiên cứu khoa học.

Không chỉ dừng ở giàn nổi

Theo các nhà phân tích hàng hải, ý nghĩa của giàn nổi này không nằm nhiều ở bản thân công trình mà ở tín hiệu mà nó có thể phát đi.

Học giả luật hàng hải Jay Batongbacal thuộc Đại học Philippines cho biết các bức ảnh về cấu trúc này gợi nhớ đến những hoạt động ban đầu của Trung Quốc tại bãi đá Vành Khăn, nơi các cơ sở khiêm tốn ban đầu cuối cùng đã phát triển thành một trong những tiền đồn đảo nhân tạo lớn nhất của Bắc Kinh ở Biển Đông.

Ông mô tả giàn nổi này là một phần trong các “hành động từng bước thay đổi hiện trạng trên thực địa” của Trung Quốc.

Các nhà phân tích khác cũng đưa ra nhận định tương tự.

“Trung Quốc có vẻ đang áp dụng chiến thuật 'cắt lát salami' để từng bước tiến tới sự hiện diện thường trú”, Ray Powell, Giám đốc điều hành Quỹ SeaLight, tổ chức theo dõi cái gọi là “hoạt động vùng xám” tại Biển Đông, nói với Wall Street Journal.

Thuật ngữ “vùng xám” chỉ các hoạt động chưa đến mức chiến tranh nhưng vẫn là gánh nặng đối với lực lượng an ninh của đối phương.

Những lo ngại này phần lớn bắt nguồn từ chiến dịch bồi đắp đảo trước đây của Trung Quốc.

Bắt đầu từ năm 2013, Bắc Kinh đã cải tạo nhiều rạn san hô ở quần đảo Trường Sa thành các đảo nhân tạo có hạ tầng quân sự, làm gia tăng quan ngại về quá trình quân sự hóa ngày càng mạnh tại vùng biển tranh chấp.

Chuẩn Đô đốc Roy Vincent Trinidad, người phát ngôn của Hải quân về Biển Tây Philippines, cho biết hiện chưa có hoạt động xây dựng tương tự tại Bãi cạn Scarborough, song giới chức Philippines tiếp tục giám sát khu vực, không để nơi này trở thành một đảo nhân tạo khác.

Điểm nóng mới

Chỉ vài ngày sau tranh cãi về giàn nổi, một sự việc khác đã cho thấy tầm quan trọng chiến lược ngày càng tăng của bãi cạn này.

Hôm 20/6, tàu hải quân Philippines BRP Diego Silang đã chạm trán 4 tàu hải quân Trung Quốc trong khi tuần tra gần Bãi cạn Scarborough, theo hình ảnh truyền hình Philippines được South China Morning Post dẫn lại. Vụ việc xảy ra đúng lúc cuộc tập trận đa quốc gia Salaknib 2026 kết thúc.

Hai bên đã phát cảnh báo qua radio trước khi cuộc chạm trán kết thúc không có sự cố. Trong cùng chuyến tuần tra, một trực thăng hải quân Philippines cũng xác nhận giàn nổi đã được dỡ bỏ.

Theo nhà phân tích an ninh hàng hải Collin Koh sống tại Singapore, việc Trung Quốc triển khai 4 tàu chiến để đối phó với một tàu hải quân Philippines đánh dấu sự thay đổi so với cách tiếp cận trước đây của Bắc Kinh, vốn chủ yếu dựa vào lực lượng hải cảnh và dân quân biển quanh bãi cạn.

“Việc gia tăng hiện diện lần này — 4 tàu đối đầu một tàu Hải quân Philippines — liên quan đến tình trạng căng thẳng kéo dài tại Bãi cạn Scarborough kể từ khi điểm nóng chính chuyển từ bãi Cỏ Mây sang đây”, ông Koh nhận định, và đồng tình với quan điểm phổ biến rằng Scarborough ngày càng trở thành tâm điểm căng thẳng.

Một dịp kỷ niệm sắp tới

Diễn biến này xảy ra ngay trước dịp kỷ niệm ngày 12/7 đối với Phán quyết Trọng tài 2016, đã bác bỏ yêu sách của Trung Quốc đối với hơn 80% diện tích Biển Đông. Tuy nhiên, phán quyết này đã không thể chấm dứt các vụ đối đầu trên Biển Đông.

“Việc chúng ta liên tục chứng kiến những yếu tố mới xuất hiện tại Scarborough — các phao mới, cách thức hoạt động mới của tàu thuyền, và giờ là cái này — theo tôi cho thấy Bắc Kinh đã bước sang một giai đoạn sáng tạo mới trong năm qua”, theo lời Harrison Prétat, chuyên gia về các vấn đề hàng hải châu Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington.

Theo Wall Street Journal, ông Prétat cho rằng hoạt động nghiên cứu này có thể tập trung vào bảo tồn san hô, nhưng cũng có khả năng phục vụ các hoạt động nạo vét hoặc xây dựng trong tương lai.

Những diễn biến mới nhất cho thấy Bắc Kinh vẫn tiếp tục củng cố vị thế của mình quanh bãi cạn đang tranh chấp thông qua một loạt hoạt động vùng xám được triển khai từng bước.