Nguồn: Focus | 2026-07-15

Việc Manila nhanh chóng bác bỏ tuyên bố chủ quyền lãnh thổ đối với tỉnh Batanes được đưa ra tại một hội nghị chuyên đề của Trung Quốc đã làm dấy lên cuộc tranh luận rộng rãi trong giới phân tích an ninh hàng hải về việc liệu Bắc Kinh có đang mở ra một mặt trận pháp lý mới trong cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng tại vùng biển phía đông Đài Loan hay không.

Tuyên bố chủ quyền này bắt nguồn từ một hội nghị chuyên đề diễn ra ngày 30 tháng 6 tại Đại học Tế Nam ở Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, nơi các đại biểu kết luận rằng quần đảo Batan là một "phần mở rộng địa lý tự nhiên" từ Đài Loan và do đó thuộc về Trung Quốc.

Ông Ju Hailong, trưởng khoa Nghiên cứu Quốc tế của trường đại học này, cho rằng quần đảo này nằm ngoài phạm vi ranh giới được xác lập theo Hiệp ước Paris năm 1898 và Hiệp ước Manila năm 1946.

Tham vọng kiểm soát 'toàn bộ Thái Bình Dương'

Manila đã ngay lập tức đáp trả.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Analyn Ratonel tuyên bố: "Chủ quyền của Philippines đối với Batanes là vấn đề đã được xác định và không phải là chủ đề để tranh luận".

Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro Jr. phát biểu tại thành phố Pasay: "Điều này cũng xác thực những gì chúng tôi đã cảnh báo -- rằng họ có kế hoạch kiểm soát toàn bộ Thái Bình Dương". "Chúng tôi biết rằng tuyên bố này hoàn toàn không có cơ sở. Đó là một trò đùa. Thật nực cười".

Ủy ban Lịch sử Quốc gia Philippines nêu rõ: "[Tuyên bố chủ quyền này] không có cơ sở hợp lý trong nghiên cứu thực chất và rõ ràng được đưa ra với dụng ý thiếu thiện chí". Cố vấn An ninh Quốc gia Eduardo Oban Jr. khẳng định rằng chính phủ không thể "phớt lờ việc các luận điệu sai lệch có thể được lặp đi lặp lại nhằm tạo ra sự mập mờ ở những vấn đề vốn không hề tồn tại".

'Gắn bó không thể tách rời'

Các nhà phân tích an ninh cho rằng cần phải nhìn nhận hội nghị chuyên đề này song song với các hoạt động ngày càng tăng của Trung Quốc tại vùng biển phía đông Đài Loan. Ray Powell, giám đốc điều hành dự án minh bạch hàng hải SeaLight của Đại học Stanford, nhận định: "[Điều này] không thể tách rời khỏi những gì Trung Quốc đang thực hiện trên thực địa ngoài biển". Các tàu Hải cảnh Trung Quốc đã bắt đầu tiến hành tuần tra liên tục ở phía đông Đài Loan và qua eo biển Bashi từ đầu tháng 6, vài tuần trước khi hội nghị chuyên đề này diễn ra, ông cho biết thêm.

Ông Powell cho biết: "Tuyên bố chủ quyền mới này và các cuộc tuần tra dưới danh nghĩa chủ quyền có mối liên hệ chặt chẽ không thể tách rời. Bản thân các học giả đó cũng đã nói rất rõ về điều này".

Ông mô tả hội nghị chuyên đề này là một phần trong chiến lược chiến tranh pháp lý rộng lớn hơn, sử dụng các luận điệu ngụy biện về lịch sử và pháp lý, thay vì sử dụng khí tài hải quân, để biện minh cho việc mở rộng các hoạt động của Trung Quốc tại eo biển này.

Ông Collin Koh, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore), viết trên X rằng những lập luận như vậy có thể "thẩm thấu vào diễn ngôn chính thức" nếu nhận được sự hưởng ứng từ chủ nghĩa dân tộc trong nước Trung Quốc, dù ông cũng bác bỏ tính chặt chẽ về mặt học thuật của các nghiên cứu này.

Những quan điểm vô căn cứ của Trung Quốc

Các học giả pháp lý và các nhà nhân học đã bác bỏ những quan điểm học thuật được trình bày tại hội nghị chuyên đề này. Trao đổi với tờ Inquirer, ông Jay Batongbacal, giáo sư tại Trường Luật thuộc Đại học Philippines, cho rằng cách Trung Quốc lý giải lịch sử khu vực này khó có thể đứng vững trước sự xem xét theo luật pháp quốc tế, đồng thời lưu ý rằng Bắc Kinh chưa bao giờ đưa lập luận này ra trước một cơ quan tài phán quốc tế.

Tại hội nghị chuyên đề, bà Wang Yuanyuan, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Biển Đông Quốc gia Trung Quốc, cho biết khoảng 10.000 cư dân Ivatan ở Batanes có nhiều điểm tương đồng với người Tao ở Đài Loan về từ vựng cùng nguồn gốc, phong tục và kiểu nhà ở. Bà viện dẫn một cuộc khảo sát năm 2023 mà theo bà cho thấy tổ tiên của hai cộng đồng này đã di cư từ Đài Loan cách đây khoảng 3.000–4.000 năm.

Trong một bài đăng trên Facebook ngày 12 tháng 7, nhà nhân học văn hóa người Philippines Nestor Castro cho biết tiếng Ivatan và tiếng Tao đều thuộc phân nhóm Tây Mã Lai – Đa Đảo của ngữ hệ Nam Đảo, bao gồm hầu hết các ngôn ngữ được sử dụng tại Philippines nhưng không bao gồm tiếng Trung.

Ông Castro viết: "Các ngôn ngữ được sử dụng tại Trung Quốc đại lục không thuộc ngữ hệ Nam Đảo". Ông cho rằng nếu áp dụng chính logic của Bắc Kinh, thì mối liên hệ ngôn ngữ này sẽ mang lại cho Philippines một tuyên bố chủ quyền đối với đảo Orchid (một hòn đảo nằm ở phía đông nam đảo chính của Đài Loan) mạnh mẽ hơn nhiều so với tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với Batanes.

Ông Castro đã phản bác mốc thời gian di cư này, cho rằng các cộng đồng nói ngôn ngữ Nam Đảo đã đến Đài Loan cách đây khoảng từ 5.000 đến 6.000 năm và đến Philippines cách đây khoảng từ 4.200 đến 5.000 năm, rất lâu trước khi Trung Quốc hình thành như một quốc gia. "Người Nam Đảo có phải là người Trung Quốc không? Không!" ông viết, đồng thời nói thêm rằng người Tao ở đảo Lanyu tự nhận mình là người Tao chứ không phải người Hán.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã không chính thức tán thành các kết luận của hội nghị chuyên đề này và cả báo cáo của Đại học Tế Nam lẫn các bài đưa tin trên truyền thông nhà nước sau đó đều không cho thấy bất kỳ sự thay đổi chính thức nào trong lập trường của Trung Quốc về Batanes.

Tranh cãi này diễn ra trong bối cảnh Philippines kỷ niệm 10 năm phán quyết năm 2016 của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) về Biển Đông và ngay sau khi Manila và Tokyo công bố kế hoạch đàm phán phân định ranh giới trên biển tại vùng biển phía đông Đài Loan. Phán quyết của PCA đã bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với hơn 80% diện tích Biển Đông.

Theo các nhà phân tích, vụ việc này cho thấy các luận điểm về lịch sử và pháp lý có thể trở thành một phần của cuộc cạnh tranh chiến lược rộng lớn hơn, ngay cả khi chưa có sự thay đổi chính thức nào trong chính sách của Bắc Kinh.