Oleh AFP | 2026-04-08

NUKU'ALOFA, Tonga -- Lebih empat tahun selepas berlakunya salah satu letusan gunung berapi paling kuat dalam sejarah, Tonga kini bergelut untuk memperbaiki infrastrukturnya sambil membayar semula pinjaman besar daripada China.

Semasa Hunga Tonga-Hunga Ha'apai meletus pada 15 Januari 2022, bunyi letupannya boleh didengar sejauh Alaska serta mencetuskan tsunami kuat yang melanda pulau utama Tonga yang terletak kira-kira 65 km jauhnya, sekali gus mengorbankan tiga orang.

Ratusan rumah musnah, premis perniagaan musnah dan jalan raya dihanyutkan, sementara kebanyakan bekalan air tidak boleh diminum apabila abu setebal 15 cm menyelaputi kepulauan Tonga.

Perdana Menteri Tonga Lord Fakafanua berkata pada bulan lepas bahawa kebanyakan program pembinaan semula kerajaan telah selesai namun mengakui terdapat "beberapa saki-baki" yang perlu disiap kerajaan.

Kerosakan disebabkan tsunami kekal ketara di sebahagian kawasan di Tonga.

Serpihan dari rumah dan premis perniagaan yang dimusnahkan ombak masih bertaburan berhampiran pantai barat Tongatapu, dan di pulau 'Eua yang berhampiran, pelancong digalakkan membawa wang tunai dari ibu negara, Nuku'alofa, kerana mesin pengeluaran wang automatik (ATM) dan perkhidmatan perbankan masih belum pulih.

Walaupun Lord Fakafanua mahu menangani isu-isu tersebut, beliau memberitahu AFP bahawa kerajaannya telah berhenti membuat pinjaman wang.

Kekangan hutang

Dokumen bajet menunjukkan pinjaman $67.36 juta daripada Exim Bank China, yang diambil untuk membina semula daerah perniagaan pusat Nuku'alofa selepas rusuhan pada tahun 2006.

Pinjaman awal, yang diambil pada 2008, adalah sebanyak $55 juta, namun dengan faedah, hutang tersebut telah mencecah lebih $100 juta menjelang 2024. Populasi keseluruhan Tonga adalah sedikit melebihi 100,000.

Kerajaan Tonga komited untuk membayar hutang tersebut menjelang 2030, dan dalam tahun sehingga Jun 2025, ia telah membayar China $17.7 juta sebagai sebahagian pembayaran hutang daripada jumlah keseluruhan $29.4 juta.

Pembayaran tersebut mewakili sebahagian besar perbelanjaan kerajaan dalam negara kecil tersebut, di mana bajet infrastruktur tahunan hanyalah $10.1 juta.

Bajet kesihatan untuk tahun yang sama ialah $24.9 juta, disokong oleh pembiayaan sekali sahaja daripada penderma, termasuk New Zealand dan Australia, untuk membina semula hospital dan kemudahan kejururawatan di Nuku'alofa.

Bajet kesihatan untuk tahun ini dijangka jauh lebih rendah, walaupun negara tersebut mempunyai kadar obesiti, diabetes dan penyakit tidak berjangkit yang membimbangkan.

"Kami boleh gunakan wang itu untuk tujuan yang lain," Lord Fakafanua memberitahu AFP apabila ditanya sama ada hutang kepada China menjejaskan keperluan sektor kesihatan dan infrastruktur Tonga.

"Namun Tonga komited dalam menandatangani perjanjian pinjaman, dan kami berhasrat untuk membayar semuanya seperti yang kami tandatangani."

Sokongan China

Walaupun Tonga menunjukkan kekangan fiskal, China mahu melebarkan pengaruhnya di Pasifik dengan menawarkan pinjaman dan membina infrastruktur.

Semasa lawatan Raja Tonga Tupou VI ke Beijing pada November, Presiden Xi Jinping berkata China bersedia untuk "memberi bantuan kepada pembangunan ekonomi dan sosial Tonga" dan berkata beliau mahu "kemerdekaan dan kedaulatan" Tonga dipelihara.

Lord Fakafanua berkata bahawa negaranya tidak akan menerima pinjaman daripada China lagi.

"Sekarang kami berada dalam keadaan di mana kami tidak akan mengambil pinjaman lagi; kami tidak akan membuat hutang lagi," Lord Fakafanua memberitahu AFP.

"Kami menjadi lebih bijak dengan pengurusan fiskal kami," tambahnya.

Menurut dokumen bajet Tonga, negara itu berhadapan risiko yang ketara daripada pinjamannya kepada China, dengan "risiko pembiayaan semula dan risiko kadar pertukaran sebagai kebimbangan utama."

Tonga berhadapan risiko tinggi permasalahan hutang, kata Tabung Kewangan Antarabangsa.

Geran Bank Dunia

Tonga telah menerima beberapa geran daripada Bank Dunia dan Bank Pembangunan Asia untuk membina infrastruktur yang sangat diperlukan.

Ini termasuk $97 juta projek Jambatan Fanga'uta Lagoon yang kini sedang dalam pembinaan -- projek infrastruktur terbesar dalam sejarah Tonga.

Jambatan sepanjang 720 meter itu akan menghubungkan Nuku'alofa, dengan bahagian selatan pulau utama, Tongatapu.

Lebih daripada 120 penduduk Tonga sedang mengusahakan projek itu, yang bakal menyediakan laluan pemindahan baharu untuk Nuku'alofa sekiranya berlaku tsunami atau banjir akibat siklon tropika.

Perdana Menteri New Zealand Christopher Luxon meninjau tapak jambatan itu semasa lawatan dua hari ke Tonga pada Mac, bertemu dengan firma New Zealand McConnell Dowell, yang membina jambatan itu.

Luxon berkata dia menyokong fokus Tonga terhadap kekangan fiskal, dan ia "difahami tanpa perlu dinyatakan" bahawa New Zealand bersedia untuk membantu jika diperlukan.