Theo Focus | 2026-02-17

Cùng mục tiêu giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các nguyên liệu thô cần thiết cho công nghệ hiện đại, Nhật Bản và Australia đã bày tỏ ý định hợp tác chặt chẽ nhằm xây dựng một chuỗi cung ứng thay thế.

Các nhà phân tích cho rằng những căng thẳng địa chính trị hiện nay cùng với các biện pháp hạn chế xuất khẩu gần đây của Bắc Kinh đang mở ra thêm nhiều cơ hội cho sự hợp tác sâu rộng hơn.

Liên minh chiến lược

Bộ trưởng Thương mại và Du lịch Don Farrell cho biết trong một tuyên bố công bố ngày 4/2: "Các mỏ khoáng sản thiết yếu dồi dào của Australia, cùng với chuyên môn trong khai thác và tinh chế các khoáng sản đó, mang lại một cơ hội kinh tế vô giá".

Trong khuôn khổ các cuộc họp Hội nghị Bộ trưởng về Khoáng sản Thiết yếu tổ chức tại Washington, DC, Úc đã công bố Bản Thông tin Khoáng sản Thiết yếu mới, trong đó nêu bật 49 mỏ và 29 dự án tinh chế trung nguồn sẵn sàng thu hút đầu tư, cùng với Nhật Bản và các đối tác khác tại một hội nghị thượng đỉnh do Hoa Kỳ dẫn dắt.

Tháng 4 năm ngoái, Canberra thông báo thành lập một kho dự trữ khoáng sản thiết yếu trị giá 1,2 tỷ AUD (843 triệu USD), mà nước này cho rằng có nguy cơ bị gián đoạn nguồn cung từ Trung Quốc.

Bộ Thương mại và Du lịch cho biết trong một tuyên bố ngày 12/1 rằng Kho Dự trữ Chiến lược Khoáng sản Thiết yếu ban đầu sẽ tập trung vào antimon, gallium và các nguyên tố đất hiếm.

Những vật liệu này được sử dụng trong năng lượng sạch, sản xuất tiên tiến và các hệ thống quốc phòng.

Ngoài ra, chính phủ đã thành lập Quỹ Khoáng sản Thiết yếu trị giá 4 tỷ AUD (2,8 tỷ USD), cung cấp các khoản vay được chính phủ bảo lãnh và hỗ trợ vốn cổ phần cho các dự án, cùng với chính sách Ưu đãi Thuế Sản xuất Khoáng sản Thiết yếu, theo đó áp dụng mức khấu trừ thuế hoàn lại 10% cho hoạt động tinh chế 31 loại khoáng sản đủ điều kiện.

Phá vỡ sự kìm kẹp của Trung Quốc

Ngày 6/1, Bắc Kinh đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu mới đối với các sản phẩm liên quan đến đất hiếm nhằm vào Nhật Bản, bao gồm cả những sản phẩm không phục vụ mục đích quân sự.

Động thái này được nhìn nhận rộng rãi là hành động trả đũa đối với các phát biểu hồi tháng 11 của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, người đã hàm ý rằng một cuộc tấn công vào Đài Loan có thể cấu thành "mối đe dọa mang tính sống còn" đối với Nhật Bản và biện minh cho một phản ứng quân sự.

Trong bối cảnh đó, Nhật Bản được cho là tỏ ra đặc biệt quan tâm đến các kế hoạch của Australia, Nikkei Asia đưa tin ngày 20/1.

Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama viết trên nền tảng X bằng tiếng Nhật rằng kho dự trữ chiến lược của Canberra đang "tiến triển với tốc độ tối đa!"

Cựu Đại sứ Australia tại Nhật Bản Justin Hayhurst nói với Australian Financial Review ngày 12/1 rằng Tokyo đang "trông đợi Australia đảm nhận vai trò mà trước đây Trung Quốc từng giữ trong chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu".

Trước đây, các khoáng sản thiết yếu từ Trung Quốc đáp ứng tới 90% nhu cầu của Nhật Bản. Sau một vụ tranh chấp trên biển vào năm 2010 khiến hoạt động vận chuyển bị gián đoạn, Tokyo bắt đầu đa dạng hóa nguồn cung và giảm mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc xuống còn khoảng 70%, Nikkei Asia đưa tin.

Nỗ lực đó bao gồm sự hợp tác giữa Tổ chức An ninh Kim loại và Năng lượng Nhật Bản thuộc khu vực công và Tập đoàn Sojitz có trụ sở tại Tokyo. Hai bên đã đầu tư vào Lynas Rare Earths của Australia, đơn vị vận hành mỏ Mount Weld ở miền tây Australia và tinh chế vật liệu tại Malaysia. Sojitz bắt đầu nhập khẩu đất hiếm nặng từ Lynas từ tháng 10 năm ngoái.

Mạng lưới an toàn

Các liên minh được hình thành tại Washington nhằm mục tiêu mang lại sự ổn định cho thị trường, có thể thông qua việc phối hợp thiết lập các mức giá sàn để bảo vệ các chuỗi cung ứng mới nổi trước những cú sốc từ bên ngoài.

Một tuyên bố chung của Hoa Kỳ, Ủy ban châu Âu và Nhật Bản ngày 4/2 cho biết các đối tác đang "thực hiện những bước đi quan trọng nhằm tăng cường an ninh kinh tế và an ninh quốc gia" bằng cách nâng cao khả năng chống chịu trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu.

Mặc dù Tokyo gần đây đã khoan hút được bùn đất hiếm từ đáy biển sâu gần Đảo Minamitori, nhưng hoạt động khai thác thương mại dự kiến sẽ chưa thể bắt đầu cho đến những năm 2030.

Việc tiếp cận các kho dự trữ chiến lược của Australia là một bước đi tích cực ban đầu nhằm giảm bớt ảnh hưởng đòn bẩy của Bắc Kinh đối với nguồn cung, theo các nhà phân tích.

"Một kho dự trữ, đặc biệt trong thời điểm xảy ra gián đoạn nguồn cung, có thể giúp kéo dài thời gian, làm giảm tác động của sự gián đoạn đó và ngăn chặn những nhượng bộ chính trị hoặc thương mại mà Trung Quốc muốn đạt được bằng cách sử dụng công cụ này như một thứ vũ khí", ông Vlado Vivoda, học giả tại Viện Khoáng sản Bền vững thuộc Đại học Queensland ở Brisbane, Australia, nói với Nikkei Asia.

Đối với Nhật Bản, việc tăng cường hợp tác với Australia mang lại những lợi ích rõ ràng, theo nhận định của ông Ian Satchwell, cộng tác viên tại Trung tâm Toàn cầu về An ninh Khoáng sản và là nghiên cứu viên cao cấp của Viện Chính sách Chiến lược Australia.

Ông nói với Nikkei Asia: "Lợi ích thương mại là hết sức rõ ràng, bởi vì việc mất nguồn cung các khoáng sản thiết yếu then chốt, phần lớn đến từ Trung Quốc, sẽ là một mối đe dọa mang tính sống còn đối với một số bộ phận của ngành sản xuất Nhật Bản".

Theo Bộ trưởng Tài nguyên Australia Madeleine King, lợi ích thương mại đối với Australia sẽ dần hình thành theo thời gian, xét đến "mức độ nhu cầu về một chuỗi cung ứng thay thế đang gia tăng ở nhiều quốc gia".

Bà King phát biểu tại cuộc họp báo ngày 12/1. "Con đường phía trước sẽ còn dài, điều đó không có gì phải nghi ngờ, bởi đây là một ngành đang đối mặt với rất nhiều thách thức", "Sẽ chưa thể mang lại nguồn thu tăng thêm trong ngắn hạn, nhưng tôi tin rằng khi chúng ta thay đổi cục diện của thị trường toàn cầu này dựa trên năng lực và các tiêu chuẩn của mình, thì người nộp thuế Australia sẽ được hưởng lợi về lâu dài".