Oleh Wu Qiaoxi | 2026-03-03

Indonesia telah mula menggunakan dana awam untuk membayar hutang berkaitan landasan kereta api laju bernilai $7.27 bilion (kira-kira 123 trilion IDR) yang dibina China, ketika kerugian yang semakin meningkat menjadikan projek infrastruktur yang dahulu dianggap sebagai projek perintis itu kini bertukar menjadi beban yang semakin membebankan kewangan negara.

Lebih dua tahun selepas operasi komersial bermula pada Oktober 2023, laluan Jakarta–Bandung “Whoosh” kini berdepan tekanan kewangan yang serius. Lebihan kos pembinaan serta permintaan penumpang yang lemah telah memaksa kerajaan campur tangan.

Janji China dimungkiri

Campur tangan kerajaan ini bertentangan dengan janji asal China bahawa pembinaan landasan kereta api itu akan diteruskan tanpa pembiayaan kerajaan Indonesia atau jaminan hutang, menurut agensi berita Jepun Jiji Press.

Setiausaha Negara Prasetyo Hadi berkata pada 10 Februari bahawa Presiden Prabowo Subianto merancang untuk memperuntukkan kira-kira 1.2 trilion IDR ($70.8 juta) setiap tahun daripada belanjawan kebangsaan bagi membantu membayar hutang landasan kereta api itu kepada China, lapor Jakarta Globe

Langkah ini menjelaskan perdebatan selama beberapa minggu tentang sama ada tanggungan itu harus dipikul oleh dana mahsul Indonesia (Danantara) atau kerajaan.

Jumlah kos projek itu melonjak kepada kira-kira $7.27 bilion (sekitar 123 trilion IDR), sekitar 20% melebihi anggaran awal, susulan kelewatan dan lebihan kos. Kira-kira 75% pembiayaan diperoleh daripada Bank Pembangunan China.

Sebahagian besar pembiayaan itu membawa kadar faedah tahunan sebanyak 2%, manakala lebihan kos mempunyai kadar faedah sebanyak 3.4%, menambah tekanan kerana jumlah penumpang ketinggalan di belakang unjuran. Bayaran faedah tahunan berjumlah kira-kira $120 juta (kira-kira 2 trilion IDR), menurut media tempatan -- melebihi 1.2 trilion IDR ($70.8 juta) yang kerajaan kini merancang untuk menyumbang setiap tahun.

Sebuah 'bom jangka'

Jumlah penumpang jauh lebih rendah daripada jangkaan. Kajian kebolehlaksanaan awal mengunjurkan lebih 18 juta penumpang setahun, tetapi landasan kereta api itu hanya mencatat kira-kira 6.2 juta penumpang tahun lalu. Tambang yang lebih mahal daripada perjalanan kereta api biasa dan stesen-stesen yang terletak jauh dari pusat bandar telah mengehadkan permintaan.

Pengendalinya, Kereta Cepat Indonesia China, ialah usaha sama yang 60% dimiliki oleh entiti milik negara Indonesia dan 40% oleh konsortium China. Konsortium Indonesia mencatat kerugian bersih sebanyak 4.19 trilion IDR ($247.3 juta) pada 2024, manakala liabiliti melonjak kepada 18.9 trilion IDR ($1.1 bilion) menjelang pertengahan 2025.

Presiden Pengarah KAI Bobby Rasyidin menyifatkan keadaan itu sebagai sebuah “bom jangka”

Danantara, yang menyelia syarikat milik negara termasuk pengendali kereta api KAI, enggan menanggung keseluruhan beban hutang itu. Oleh itu, kerajaan akan menampung obligasi berkaitan infrastruktur melalui belanjawan negara, manakala Danantara menguruskan aspek operasi. Rundingan dengan Beijing mengenai penstrukturan semula pinjaman masih berjalan.

Memilih China berbanding Jepun

Jakarta menganugerahkan kontrak pembinaan landasan kereta api kepada China pada 2015 selepas persaingan sengit dengan Jepun. Semasa memegang jawatan Presiden Susilo Bambang Yudhoyono, sistem Shinkansen Jepun dilihat secara meluas sebagai calon utama, dengan Agensi Kerjasama Antarabangsa Jepun menyelesaikan kajian kebolehlaksanaan pada Jun 2015.

Namun Presiden Joko “Jokowi” Widodo, yang menggantikan Yudhoyono, memilih cadangan China pada September 2015 selepas kempen jualan yang agresif dikaitkan dengan Inisiatif Jalur dan Jalan. Tawaran China menonjol kerana menegaskan bahawa ia tidak memerlukan sumbangan kewangan atau jaminan hutang daripada Indonesia -- satu ikrar yang telah terbongkar.

Para pegawai kini mempertimbangkan untuk memanjangkan laluan itu ke arah timur hingga ke Surabaya bagi memperluas asas penumpang dan meningkatkan daya maju jangka panjang. Namun dengan negara sudah pun memperuntukkan dana sendiri untuk membayar hutang, landasan kereta api itu telah menjadi ujian berprofil tinggi tentang cara Indonesia mengurus projek infrastruktur berskala besar.

Buat masa ini, kerajaan berdepan tugas mendesak untuk menstabilkan sebuah projek yang dahulu digambarkan sebagai mampu berdiri sendiri, tetapi kini bergantung pada sokongan pembayar cukai.