Theo AFP và Focus | 2026-01-19

BẮC KINH -- Tỷ lệ sinh năm 2025 của Trung Quốc đã lao dốc xuống mức thấp nhất từng được ghi nhận khi quy mô dân số nước này tiếp tục thu hẹp năm thứ tư liên tiếp, bất chấp các nỗ lực nhằm kiềm chế đà suy giảm.

Hiện Trung Quốc đang phải đối mặt với nguy cơ khủng hoảng nhân khẩu học sau khi tỷ lệ sinh giảm một nửa trong vòng một thập kỷ qua, dù nước này đã chấm dứt chính sách "một con" mang tính bắt buộc (1980–2016).

Ngày 19/1, giới chức Trung Quốc công bố, chỉ có 7,92 triệu ca sinh được ghi nhận vào năm ngoái, tương đương tỷ lệ 5,63 ca sinh trên mỗi 1.000 dân.

Đây là tỷ lệ sinh thấp nhất kể từ khi Cục Thống kê Quốc gia (NBS) bắt đầu ghi nhận số liệu vào năm 1949, năm nhà lãnh đạo cộng sản Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Vấn đề an ninh nhân khẩu học

Trung Quốc từng là quốc gia đông dân nhất thế giới trong nhiều thập kỷ trước khi bị Ấn Độ vượt qua vào năm 2023.

Liên Hợp Quốc dự báo dân số Trung Quốc có thể giảm từ khoảng 1,4 tỷ người hiện nay xuống còn 800 triệu người vào năm 2100, dù nước này đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng tỷ lệ sinh.

Dữ liệu của NBS cho thấy số ca sinh trong năm 2025 đã giảm 1,62 triệu, tương đương mức giảm 17% so với cùng kỳ năm trước.

Năm ngoái, dân số Trung Quốc đã giảm 3,39 triệu người so với năm 2024, kéo dài xu hướng suy giảm hàng năm bắt đầu từ năm 2022.

Chính phủ đã gấp rút thúc đẩy tỷ lệ kết hôn và sinh con, đưa ra các khoản trợ cấp chăm sóc trẻ em và đánh thuế bao cao su, khi nước này phải đối mặt với tình trạng dân số già hóa nhanh chóng.

Số liệu của NBS cho thấy Trung Quốc ghi nhận 11,31 triệu ca tử vong trong năm 2025, với tỷ lệ tử vong là 8,04 trên mỗi 1.000 dân. Điều này góp phần khiến dân số giảm ròng 2,41 trên mỗi 1.000 dân.

Chi phí cao

Tỷ lệ kết hôn đang ở mức thấp kỷ lục, khi nhiều cặp đôi trẻ Trung Quốc ngại sinh con do chi phí nuôi dạy cao và những lo ngại về sự nghiệp.

Nhiều cặp vợ chồng sinh ra trong giai đoạn kế hoạch hóa gia đình của Trung Quốc, khi mỗi người đều là con một, hiện phải đối mặt với trách nhiệm vừa nuôi con vừa chăm sóc cha mẹ già hai bên.

Các nhà chức trách đã nỗ lực giải quyết tình trạng tỷ lệ sinh sụt giảm bằng hàng loạt biện pháp khuyến sinh.

Một chính sách trợ cấp chăm sóc trẻ em trên toàn quốc, có hiệu lực từ ngày 1/1, hỗ trợ cho phụ huynh một khoản tương đương khoảng 500 đô la Mỹ mỗi năm cho mỗi trẻ dưới ba tuổi.

Giới chức đã miễn học phí cho các trường mẫu giáo công lập kể từ mùa thu năm ngoái.

Người tiêu dùng hiện phải trả thuế giá trị gia tăng 13% đối với bao cao su, thuốc tránh thai và các biện pháp tránh thai khác, sau khi Bắc Kinh bãi bỏ việc miễn thuế đối với các sản phẩm này kể từ ngày 1/1.

Xét trên nhiều khía cạnh, mức thuế 13% áp lên các biện pháp tránh thai chỉ mang tính biểu tượng. "Số người lựa chọn không kết hôn hoặc không sinh con đang gia tăng, và ý định sinh con của thế hệ trẻ hiện rất yếu", ông He Yafu, một nhà nhân khẩu học độc lập của Trung Quốc, nói với AFP.

Một ông bố 36 tuổi nói với BBC rằng anh không quá lo ngại về việc tăng giá các sản phẩm tránh thai. "Một hộp bao cao su có thể chỉ đắt thêm 5 nhân dân tệ, có khi 10 (khoảng 72 xu Mỹ), nhiều nhất cũng chỉ 20. Tính cả năm thì cũng chỉ vài trăm nhân dân tệ, hoàn toàn trong khả năng chi trả", anh nói.

Trong khi đó, chi phí trung bình để nuôi một đứa trẻ tại Trung Quốc được ước tính khoảng 538.000 nhân dân tệ (77.200 đô la Mỹ), tức hơn 77.000 đô la Mỹ, cho đến khi đủ 18 tuổi. Chi phí này sẽ cao hơn đáng kể tại các khu vực đô thị.

Bất chấp những nỗ lực của chính phủ nhằm thay đổi xu hướng này, Trung Quốc vẫn nằm trong nhóm 10 quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới vào năm 2023, theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, chỉ sau Nhật Bản.

Phần lớn giới trẻ Trung Quốc tỏ ra thờ ơ trước các biện pháp này, cho rằng chúng chưa đủ để giải quyết vấn đề.

Tỷ lệ thất nghiệp của người Trung Quốc trong độ tuổi từ 16 đến 24 đã lên tới 18,9% hồi tháng 8, phản ánh một thị trường lao động đầy khó khăn.

Nhiều người phải làm việc với thời gian dài trong môi trường văn hóa "996" khắc nghiệt -- từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, sáu ngày một tuần.

Nhìn chung, Trung Quốc đã gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì đà phục hồi kinh tế mạnh mẽ sau đại dịch COVID-19.

Nỗ lực của nhà nước gặp nhiều thách thức

Sự suy giảm nhân khẩu học ở quy mô này sẽ kéo theo những hệ lụy sâu sắc đối với Trung Quốc, không chỉ tác động đến triển vọng kinh tế mà còn ảnh hưởng đến tham vọng cạnh tranh với Mỹ về sức mạnh quân sự, xét đến mối liên hệ giữa quy mô dân số với năng lực công nghiệp và sự phát triển công nghệ.

Dân số giảm đồng nghĩa với nguồn nhân lực, lực lượng quân đội và các khoản đóng góp vào quỹ hưu trí cũng ít hơn, trừ khi chính phủ áp dụng các biện pháp cưỡng chế mạnh tay.

Trong bối cảnh đó, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình coi vấn đề nhân khẩu học là vấn đề "an ninh dân số", đưa việc phát triển "dân số chất lượng cao" trở thành ưu tiên quốc gia, đồng thời thúc đẩy tự động hóa để bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động.

Tuy nhiên, một phân tích công bố tháng 10 năm ngoái của Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator cảnh báo rằng, nỗ lực của Bắc Kinh trong việc đặt tăng trưởng dân số trong khuôn khổ một vấn đề an ninh có thể rất khó thực thi. Mức độ tuân thủ vẫn còn chưa chắc chắn, trong khi nguy cơ gia tăng sức ép lên người dân ngày càng rõ rệt, có thể dẫn tới các biện pháp mang tính độc đoán hơn, kéo theo những hệ lụy đối với quyền cá nhân và bình đẳng giới.