Theo AFP | 2026-02-09

ĐÀI BẮC -- Kế hoạch chi tiêu quốc phòng đầy tham vọng trị giá 40 tỷ USD của Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đang rơi vào tình trạng bế tắc chính trị khi các nghị sĩ đối lập từ chối xem xét đề xuất này nếu chính phủ không đưa ra những nhượng bộ, qua đó làm dấy lên chỉ trích từ Washington.

Trong thập kỷ qua, Đài Loan đã chi hàng chục tỷ USD để nâng cấp quân đội, nhưng hiện đang chịu áp lực mạnh mẽ từ Mỹ yêu cầu phải làm nhiều hơn nữa để tự bảo vệ mình trước mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Trung Quốc, quốc gia tuyên bố hòn đảo là một phần lãnh thổ của mình và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để sáp nhập hòn đảo.

Ông Lại, người đứng đầu Đảng Dân Tiến (DPP) — đảng đã mất thế đa số tại Quốc hội trong cuộc bầu cử đưa ông lên nắm quyền năm 2024 — cam kết sẽ nâng chi tiêu quốc phòng lên hơn 3% GDP trong năm nay.

Tuy nhiên, những chia rẽ gay gắt giữa Đảng Dân Tiến và các đảng đối lập, lực lượng đang nắm đa số ghế trong Quốc hội, đã khiến đề xuất của chính phủ bị chặn lại tới 10 lần kể từ đầu tháng 12.

"Chúng ta phải tiếp tục tăng cường năng lực quốc phòng", ông Lại nhấn mạnh hôm 5/2, đồng thời lặp lại lời kêu gọi phe đối lập xem xét ngân sách quốc phòng đặc biệt trị giá 40 tỷ USD của chính phủ cũng như ngân sách chung năm 2026, vốn hiện vẫn đang bị đình trệ tại Quốc hội.

Được công bố vào tháng 11, kế hoạch tăng thêm chi tiêu quốc phòng này được đưa ra trong bối cảnh hòn đảo tìm cách răn đe một cuộc xâm lược tiềm tàng từ Trung Quốc.

Lo ngại về năm 2027

Ông Lại cho biết quân đội mong muốn đạt được mức độ sẵn sàng tác chiến liên hợp "cao" để đối phó với Trung Quốc vào năm 2027 -- mốc thời gian mà các quan chức Mỹ trước đây từng nêu ra như một khả năng cho một cuộc tấn công của Trung Quốc nhằm vào hòn đảo.

Khoản ngân sách này sẽ được phân bổ trong vòng tám năm và dùng để chi trả cho việc mua sắm vũ khí mới từ Mỹ -- bao gồm một phần trong gói mua sắm trị giá 11 tỷ USD được công bố vào tháng 12 -- cũng như tăng cường năng lực tiến hành chiến tranh bất đối xứng của Đài Loan.

Đài Loan cho biết họ muốn phát triển cái gọi là "T-Dome" -- một hệ thống phòng không đa tầng -- và mua các loại tên lửa tấn công chính xác tầm xa, hệ thống chống thiết bị bay không người lái và tên lửa chống tên lửa đạn đạo.

Các đảng đối lập, gồm Quốc dân Đảng (KMT) và Đảng Nhân dân Đài Loan (TPP), khẳng định họ ủng hộ việc tăng cường năng lực phòng thủ của Đài Loan, nhưng cho biết đang thất vọng trước tình trạng Mỹ liên tục chậm trễ trong việc bàn giao vũ khí, trong đó có 66 tiêm kích F-16V.

Trong số các yêu cầu của mình, họ đòi chính phủ phải cung cấp thêm chi tiết về các kế hoạch mua sắm dự kiến và muốn ông Lại ra điều trần trước Quốc hội để trả lời chất vấn của các nghị sĩ, điều mà ông đã từ chối.

"Mặc dù ngân sách quốc phòng nhiều năm có thể giúp duy trì tính liên tục về chiến lược, nhưng chúng phải đi kèm với kế hoạch chi tiết, phân bổ rõ ràng và cơ chế giám sát hiệu quả để tránh lãng phí và kém hiệu quả", Quốc dân Đảng, lực lượng chủ trương thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với Bắc Kinh, cho biết.

'Mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Trung Quốc'

Ngày 30/1, Đảng Nhân dân Đài Loan đã thành công trong việc đệ trình để xem xét một phiên bản rút gọn của dự luật quốc phòng -- ngay trước khi kỳ nghỉ dài nhiều tuần của Quốc hội bắt đầu -- trong đó phân bổ 12,6 tỷ USD cho việc mua sắm quân sự.

Theo nghị sĩ Quốc dân Đảng Hoàng Nhân trả lời AFP, Quốc dân Đảng đang xây dựng kế hoạch riêng nhằm tách ra tối đa 28,4 tỷ USD từ đề xuất của chính phủ và phân bổ khoản này cho việc mua vũ khí từ Mỹ.

Ông Lại cảnh báo rằng việc tiếp tục chặn kế hoạch của chính phủ và thông qua phiên bản của Đảng Nhân dân Đài Loan sẽ "tất yếu làm chậm quá trình nâng cao năng lực quốc phòng và có thể khiến cộng đồng quốc tế hiểu sai quyết tâm tự vệ của Đài Loan".

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã gia tăng áp lực quân sự đối với Đài Loan, triển khai tàu chiến và máy bay chiến đấu quanh hòn đảo này gần như hằng ngày, đồng thời tiến hành sáu đợt diễn tập quy mô lớn kể từ năm 2022, gần đây nhất là vào tháng 12.

Bế tắc chính trị này đã gây ra sự thất vọng tại Washington, nơi đã bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với kế hoạch quốc phòng của ông Lại và đã vận động các đảng đối lập cùng tham gia.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Roger Wicker viết trên mạng xã hội X ngày 2/2: "Tôi thất vọng khi thấy các đảng đối lập của Đài Loan trong Quốc hội cắt giảm rất mạnh ngân sách quốc phòng của Tổng thống Lại".

Không có thỏa hiệp

Một số nhà quan sát lo ngại rằng cuộc đối đầu về ngân sách này có thể kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí sang cả sau cuộc bầu cử cấp địa phương vào tháng 11, trừ khi Quốc dân Đảng phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ trong nước.

Một nhà ngoại giao giấu tên tại Đài Bắc nói với AFP: "Ở thời điểm hiện tại, Quốc dân Đảng dường như không phải chịu bất kỳ hệ quả nào cho chiến lược mà họ đã triển khai trong 18 tháng qua".

Đài Loan vốn nổi tiếng với đời sống chính trị xáo động, nhưng các nhà quan sát kỳ cựu cho biết họ chưa từng thấy tình hình rối ren đến như vậy.

"Không phải là William Lai không muốn thỏa hiệp; mà là không ai thực sự muốn thỏa hiệp", Lev Nachman, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Đài Loan, nói với các phóng viên, sử dụng tên tiếng Anh của ông Lại.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngoại giao Trần Minh Kỳ cho biết ông "lạc quan một cách thận trọng" rằng phe đối lập cuối cùng sẽ thay đổi lập trường.

Ông Trần nói với AFP ngày 5/2: "Chúng tôi hy vọng rằng trong kỳ họp (Quốc hội) mới sẽ có thêm cơ hội để hợp tác".