Ayon sa AFP | 2026-02-09

TAIPEI -- Ang ambisyosong $40 bilyong plano sa gastusing pandepensa ni Pangulong Lai Ching-te ng Taiwan ay naipit sa isang hidwaang politikal dahil sa pagtanggi ng mga mambabatas ng oposisyon na talakayin ang panukala nang walang mga konsesyon mula sa pamahalaan, isang sitwasyong umani ng kritisismo sa Washington.

Gumastos na ang Taiwan ng bilyon-bilyong dolyar sa pag-upgrade ng kanilang militar sa nakalipas na dekada, ngunit nahaharap ito sa matinding pressure mula sa US na paigtingin pa ang sariling depensa laban sa lumalalang banta mula sa Tsina, na itinuturing ang isla bilang bahagi ng kanilang teritoryo at hindi isinasantabi ang paggamit ng puwersa upang masakop ito.

Nangako si Pangulong Lai na itataas ang gastusing pandepensa sa higit 3% ng GDP ngayong taon, sa kabila ng pagkawala ng mayorya ng kanyang partidong Democratic Progressive Party (DPP) sa parlamento noong eleksyong 2024.

Ngunit ang matinding hidwaan sa pagitan ng DPP at ng mga partido ng oposisyon, na siyang may hawak ng mayorya sa parlamento, ay humantong sa 10 beses na pagharang sa panukala ng pamahalaan simula noong unang bahagi ng Disyembre.

"Dapat nating ituloy ang pagpapalakas ng ating pambansang depensa," giit ni Lai noong Pebrero 5. Muli siyang nanawagan sa oposisyon na suriin ang $40 bilyong special defense budget ng pamahalaan at ang 2026 general budget, na kasalukuyan ding nakabinbin sa parlamento.

Inilunsad noong Nobyembre, ang plano para sa karagdagang gastusing pandepensa ay binuo habang sinisikap ng isla na pigilan ang posibleng paglusob ng Tsina.

Nangangamba para sa 2027

Sinabi ni Lai na nais ng militar na makamit ang "mataas na antas" ng joint combat readiness laban sa Tsina pagdating ng 2027 -- ang taon na una nang tinukoy ng mga opisyal ng US bilang posibleng timeline para sa pagsalakay ng Tsina sa isla.

Ang mga pondo ay gagamitin sa loob ng walong taon para pambayad sa mga bagong armas mula sa Estados Unidos -- kabilang ang bahagi ng $11 bilyong halaga ng mga biniling kagamitan noong Disyembre -- at para palakasin ang kakayahan ng Taiwan sa asymmetrical warfare.

Sinabi ng Taiwan na nais nitong bumuo ng "T-Dome" -- isang multi-layered air defense system -- at bumili ng mga long-range precision strike missile, counter-drone system, at mga anti-ballistic-missile na missile.

Iginiit ng mga partido ng oposisyon -- ang Kuomintang (KMT) at Taiwan People's Party (TPP) -- na sinusuportahan nila ang pagpapalakas sa depensa ng Taiwan, ngunit dismayado sila sa patuloy na pagkaantala ng pagdating ng mga armas mula sa US, kabilang ang 66 na F-16V fighter jets.

Hinihiling nila, bukod sa iba pang mga bagay, ang karagdagang detalye mula sa pamahalaan tungkol sa mga planong pagbili ng armas at nais nilang humarap si Lai sa parlamento upang sagutin ang mga tanong ng mga mambabatas, ngunit tinanggihan ito ng pangulo.

​"Bagama't ang mga pangmatagalang budget para sa depensa ay maaaring sumuporta sa estratehikong pagpapatuloy, dapat itong samahan ng detalyadong pagpaplano, malinaw na alokasyon, at epektibong pangangasiwa upang maiwasan ang pag-aaksaya at kawalan ng kahusayan," ayon sa KMT, na pabor sa mas malapit na ugnayan sa Beijing.

‘Ang tumitinding banta mula sa Tsina’

Matagumpay na naipasa ng TPP para sa pagsusuri ang isang pinababang bersyon ng defense bill noong Enero 30 -- isang araw bago magsimula ang ilang linggong recess ng parlamento -- na naglalaan ng $12.6 bilyon para sa mga kagamitang militar.

Gumagawa rin ang KMT ng sarili nitong plano upang maglaan ng hanggang $28.4 bilyon mula sa panukala ng pamahalaan para sa pagbili ng mga armas mula sa US, ayon sa pahayag ni KMT lawmaker Huang Jen sa AFP.

Nagbabala si Lai na ang patuloy na pagharang sa plano ng pamahalaan at ang pag-apruba sa bersyon ng TPP ay "tiyak na magpapabagal sa pagpapaunlad ng kakayahang pandepensa at maaaring magdulot ng maling pag-unawa sa pandaigdigang komunidad tungkol sa determinasyon ng Taiwan na ipagtanggol ang sarili."

Pinalakas ng Tsina ang panggigipit nito sa Taiwan nitong mga nakaraang taon sa pamamagitan ng pagpapadala ng mga warship at fighter jet sa paligid ng isla halos araw-araw, at naglunsad na rin ng anim na serye ng mga malawakang military drill simula noong 2022, na ang pinakahuli ay noong Disyembre.

Ang hidwaang politikal ay nagdudulot na ng pagkadismaya sa Washington, na nagpahayag ng buong-pusong suporta sa planong pandepensa ni Lai at kasalukuyang nakikipag-ugnayan sa mga partido ng oposisyon upang makuha ang kanilang suporta.

​"Nadidismaya akong makita ang napakalaking pagbabawas ng mga partido ng oposisyon sa parlamento ng Taiwan sa budget sa depensa ni Pangulong Lai," post ni Republican Senator Roger Wicker sa X noong Pebrero 2.

Walang kompromiso

Nangangamba ang ilang tagamasid na ang hidwaang politikal sa budget ay maaaring magpatuloy ng ilang buwan, at posibleng lumampas pa sa lokal na halalan sa Nobyembre, maliban na lang kung makaramdam ang KMT ng panggigipit mula sa publiko.

"Sa ngayon, tila walang nananagot sa KMT sa estratehiyang ipinatutupad nila sa nakalipas na 18 na buwan," pahayag ng isang diplomat sa Taipei sa AFP, na nais itago ang kanyang pagkakakilanlan.

Bagama’t kilala ang Taiwan sa maingay at magulong politika, iginiit ng mga matagal nang tagamasid na ngayon lang nila ito nakitang ganito kagulo.

"Hindi sa ayaw makipag-kompromiso ni William Lai; ang totoo ay wala talagang gustong makipag-kompromiso," pahayag ni Lev Nachman, isang political science professor sa National Taiwan University, sa mga reporter, gamit ang Ingles na bersyon ng pangalan ni Lai.

Ngunit sinabi ni Deputy Foreign Minister Chen Ming-chi na siya ay “maingat na umaasa” na sa kalaunan ay makikipagtulungan din ang oposisyon.

"Umaasa kami na sa bagong sesyon (ng parlamento) ay magkakaroon ng mas maraming pagkakataon upang magtulungan," pahayag ni Chen sa AFP noong Pebrero 5.