Tác giả: Liz Lagniton | 2026-02-11

Một thị trấn xa xôi của Philippines ở tuyến đầu xung đột Biển Đông một lần nữa trở thành tâm điểm của đợt căng thẳng ngoại giao leo thang nhanh chóng, khi Trung Quốc áp lệnh cấm nhập cảnh đối với 16 quan chức của thị trấn này vào Trung Quốc đại lục, Hong Kong và Macau. Manila cảnh báo động thái này có thể làm phương hại quan hệ hai nước.

Kalayaan, một đô thị thuộc tỉnh Palawan, quản lý một số phần của quần đảo Trường Sa, bao gồm đảo Thị Tứ — còn được gọi tại địa phương là Pag-asa — trung tâm hành chính của Nhóm đảo Kalayaan và là thực thể có người ở lớn nhất của Philippines tại vùng biển tranh chấp, nơi Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền.

Trong một tuyên bố ngày 11 tháng 2, Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) cho rằng lệnh cấm nhập cảnh sẽ làm suy giảm quan hệ song phương. “Việc ngăn chặn công dân nước ngoài nhập cảnh vào lãnh thổ là quyền chủ quyền của mỗi quốc gia”, nhưng những hành động như vậy “không góp phần thúc đẩy các mối quan hệ song phương tốt đẹp và năng động, đặc biệt trong việc tái khơi thông giao lưu nhân dân”, DFA nêu rõ, theo truyền thông địa phương.

Căng thẳng gia tăng sau khi Trung Quốc ngày 10 tháng 2 công bố các hạn chế đi lại và bác bỏ nghị quyết của Thượng viện Philippines, nghị quyết mà chỉ trích các phát biểu công khai của Đại sứ quán Trung Quốc về Biển Tây Philippines (WPS).

WPS là cách Manila gọi phần Biển Đông nằm trong Vùng Đặc quyền Kinh tế của mình.

Đại sứ bị tuyên bố là “persona non grata”

Bắc Kinh coi lệnh cấm là động thái đáp trả, sau khi ngày 27 tháng 1 hội đồng đô thị Kalayaan tuyên bố Đại sứ Trung Quốc tại Manila - ông Jing Quan, là persona non grata (nhà ngoại giao không còn được chấp nhận, thường đồng nghĩa với việc phải rời đi) trong địa hạt của mình và gọi ông là “vị khách không mời mà đến”.

Đại sứ quán Trung Quốc nói động thái này được thực hiện theo “nguyên tắc ăn miếng trả miếng".

Duy nhất chính phủ trung ương mới có thẩm quyền chính thức thực hiện các biện pháp tác động đến tư cách của một nhà ngoại giao nước ngoài trên toàn lãnh thổ. Dù vậy, nghị quyết của Kalayaan đã mở rộng các chỉ trích lâu nay của Philippines về sự hiện diện và các hành động liên tục của Trung Quốc tại những vùng biển mà Manila coi là thuộc chủ quyền của mình.

Nghị quyết nêu rõ: "Người dân Kalayaan không thể giữ im lặng khi đại diện của một cường quốc nước ngoài tìm cách áp đặt cách chính phủ chúng tôi phải xử lý công dân của mình như thế nào hoặc diễn giải các quyền chủ quyền của mình ra sao”.

Đối với Kalayaan, tuyên bố này không phải là điều mới mẻ. Năm 2023, thị trấn này từng tuyên bố một đại sứ Trung Quốc thời đó - Huang Xilian, là persona non grata sau các cuộc đối đầu giữa Trung Quốc và Philippines liên quan đến những nhiệm vụ tiếp tế của Philippines cho tàu mắc cạn BRP Sierra Madre tại Bãi Cỏ Mây (Bãi Ayungin), truyền thông Philippines đưa tin.

Thượng viện tiếp bước

Diễn biến tranh chấp mới nhất giữa Trung Quốc và Philippines sau đó đã vượt ra ngoài phạm vi chính trị địa phương. Ngày 9 tháng 2, Thượng viện Philippines đã thông qua mà không có ý kiến phản đối, Nghị quyết số 256, lên án những phát biểu mà các nhà lập pháp cho là của Đại sứ quán Trung Quốc nhằm vào các quan chức Philippines, những người lên tiếng về các vấn đề liên quan đến Biển Tây Philippines (WPS) và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc - Ji Lingpeng đã bác bỏ nghị quyết này của Thượng viện, cho rằng đó “chỉ là một chiêu trò chính trị”.

Chủ tịch Thượng viện Vicente Sotto III đã phản bác, cho rằng các quan chức Đại sứ quán “có hành vi thiếu tôn trọng và cần bị nhắc nhở nghiêm khắc”.

Theo truyền thông Philippines, Thượng nghị sĩ Francis Pangilinan, người soạn thảo Nghị quyết số 256, đã cáo buộc Đại sứ quán Trung Quốc “vượt quá thẩm quyền” và kêu gọi Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) phản ứng thông qua các kênh ngoại giao.

Lời qua tiếng lại giữa Đại sứ quán Trung Quốc và các quan chức Philippines về diễn biến ở Biển Tây Philippines (WPS) gần đây ngày càng trở nên gay gắt. Đại sứ quán Trung Quốc đã chất vấn liệu những tuyên bố của Jay Tarriela - người phát ngôn Lực lượng Tuần duyên Philippines, có phản ánh lập trường chính thức của chính phủ hay không. Manila phủ nhận điều này.

Manila phát biểu có cân nhắc

Trong khi đó, chính phủ trung ương tránh hành động như Kalayaan.

Lãnh đạo Philippines nhấn mạnh rằng các quan chức địa phương chỉ đang tham gia vào các tiến trình chính trị trong nước, chứ không can thiệp vào hoạt động ngoại giao.

Trước đó, Phủ Tổng thống Malacañang đã bác bỏ các lời kêu gọi vận dụng tuyên bố của Kalayaan ở cấp quốc gia. “Câu trả lời của tổng thống là ‘không’”, người phát ngôn tổng thống - Claire Castro nói hồi tháng 1 khi được hỏi liệu Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. có xác định Đại sứ Jing là persona non grata hay không.

Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) cũng kêu gọi thận trọng. Ngoại trưởng Ma. Theresa Lazaro nói rõ việc tuyên bố một nhà ngoại giao là persona non grata là một “biện pháp cuối cùng”, đồng thời là một trong những hành động nghiêm trọng nhất của nước sở tại, chỉ xếp sau việc hạ cấp quan hệ ngoại giao.

Manila tiếp tục phát tín hiệu rằng chính sách quốc gia vẫn dựa trên nền tảng ngoại giao, luật pháp quốc tế và việc duy trì hiện diện hàng hải. Các quan chức Philippines vẫn đều đặn tiếp xúc với phía Trung Quốc thông qua nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm các cuộc hội đàm bên lề các hội nghị ASEAN gần đây.